د ختیځ افغانستان د کنړ او پکتیکا د ارامو ولایتونو فضا یو ځل بیا د باروتو په لوګیو درنه شوې ده. د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر د شلمې شپې پر مهال د پاکستان د هوايي ځواک الوتکو په کومې بېرحمۍ چې بې له کوم لامل او پارونې د عامو وګړو کورونه او شتمنۍ په نښه کړل، د نړۍ پام یې یو ځل بیا په دې سیمه کې د جیوپولیټیکو سیالیو بل اور ته ور واړاوه.
افغان حکومت دا برید د نړیوالو قوانینو او ملي خپلواکۍ ښکاره سرغړونه بللې او اعلان یې کړی چې د ځوابي اقدام حق ځان ته خوندي ساتي. د پاکستان دا بمباري، چې په ظاهره د وسلهوالۍ پر ضد د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د عملیاتو نوم ورکول کېږي، په حقیقت کې له دودیزو امنیتي پلمو ډېر ژور اړخونه لري او د پردې تر شا د روانو نړیوالو جیوپولیټیکو لوبو، ډیپلوماټیکې ماتې او ستراتیژیکې شرمندګۍ د پټولو یوه څرګنده بېلګه ده. د دې وضعیت د پوهېدو لپاره باید د کابل، اسلاماباد، نوي ډیلي او ریاض ترمنځ د ډیپلوماټیک شطرنج د پرتو مهرو ژوره او بېطرفه شننه وکړو.
د دې کیسې ریښه د «ستراتیژیک عمق» په هغه دودیزه مفکوره کې ده چې له مخې یې پاکستان تل غوښتل افغانستان تر خپل نفوذ لاندې وساتي. په نویمه لسیزه کې د افغانستان په کورنۍ جګړه کې له لاسوهنې نیولې، تر وروستیو کلونو پورې، د راولپنډۍ تر لاس لاندې اسلاماباد همدا ذهنیت درلود چې کابل باید خپلې کورنۍ او په ځانګړې توګه بهرنۍ تګلارې د پاکستاني پوځ د ګټو تابع وساتي.
همدا لامل دی چې هر کله اسلامي امارت د یوه ازاد او خپلواک دولت په توګه د خپلې بهرنۍ تګلارې په تنظیمولو پیل کړی، د پاکستاني پوځ له لوري د ګاونډیانو ترمنځ د ترینګلتیا د واټن د لا ژورولو «ناپاکه هڅه» لیدل شوې ده.
دا ډیپلوماټیکه شخړه د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې هغه مهال خپل اوج ته ورسېده چې د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي هند ته تاریخي ډیپلوماټیک او سوداګریز سفر وکړ.
په زړه پورې دا ده چې هند ته د افغان بهرنیو چارو وزیر له دغه سفر وړاندې، د ۲۰۲۵ کال په اګست کې پاکستان ته هم د نوموړي سفر ټاکل شوی و، خو د پوځ تر فشار لاندې اسلاماباد د ملګرو ملتونو د سفري بندیزونو تخنیکي پلمه وړاندې کړه او د هغه له کوربهتوب څخه یې عذر وغوښت. د حیرانتیا خبره دا وه چې هغه مهال د ملګرو ملتونو د امنیت شورا مشري هم د پاکستان پر غاړه وه. برعکس، هند د پاکستان د همدې مشرۍ پر مهال له ملګرو ملتونو څخه رسمي سفري استثنا واخیسته او د افغان پلاوي تود هرکلی یې وکړ. دې پېښې څرګنده کړه چې هند ته د افغان بهرنیو چارو وزیر د سفر پر مهال پاکستان، چې په ظاهره له پامه غورځول شوی ښکارېده، په حقیقت کې د خپلې ډیپلوماټیکې کمزورۍ له امله پخپله څنډې ته شوی و.
د کابل پیغام بیا څرګند و: د خپلو سوداګریزو او ډیپلوماټیکو لارو د موندلو لپاره اسلاماباد ته اړ نه دی.
د همدې شرمندګۍ او ستراتیژیکې ماتې د غوسې د سړولو لپاره پاکستاني پوځ د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر پر نهمه شپه پر افغانستان بمباري وکړه او ادعا یې وکړه چې د تحریک طالبان پاکستان مشر مفتي نور ولي محسود یې په نښه کړی دی، حال دا چې مفتي نور ولي محسود په خپله پاکستان کې و.
د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر پر نهمه شپه د پاکستاني پوځ د تېري له امله پیل شوې دوهاړخیزه جګړه، د چین، قطر، سعودي عربستان او ترکیې په څېر د سیمهییزو قدرتونو په منځګړیتوب، په لنډمهاله توګه ودرېده. اسلامي امارت د جګړې په اوږدو کې هم په پرلهپسې توګه پر دې دریځ ټینګار کاوه چې ستونزې په بمبارۍ نه، بلکې یوازې او یوازې د خبرو اترو پر مېز حل کېدای شي.
له همدې دریځ سره سم، اسلامي امارت د پاکستاني پوځ هغه درې سرتېري هم چې د جګړې پر مهال یې بندیان کړي وو، د سعودي عربستان په منځګړیتوب، د حسن نیت د څرګندولو په موخه خوشې کړل. په دې ټول وضعیت کې تر ټولو لوی تضاد هغه مهال څرګند شو چې د سیمهییزو قدرتونو په منځګړیتوب د خبرو اترو یوه اوږده او جدي لړۍ پیل شوه. اسلامي امارت څرګند او ثابت دریځ غوره کړ چې موجوده ستونزې او امنیتي اندېښنې یوازې د سولهییزو خبرو له لارې حل کېدای شي. کابل د جګړې په اوږدو کې هم د ډیپلوماسۍ دروازې پرانیستې وساتلې.
برعکس، پاکستاني پوځ له انعطاف څخه لرې او توند چلند غوره کړ. پوځ څو ځله په عامه توګه ټینګار وکړ چې له «ترهګرو او د هغوی له اسانتیا برابروونکو» سره به هېڅ خبرې نه کوي او یوازې د پوځي ځواک پر کارولو ټینګ پاتې شو. د پاکستان همدغه غیرعاقلانه سرتمبګۍ او ضد وړې ستونزې پسې پراخې کړې او د یوې سترې جګړې تر بریده یې ورسولې. په دې توګه اسلاماباد د نړیوالې ټولنې او منځګړو هېوادونو پر وړاندې د سولې د مخالف او جګړهغوښتونکي لوري په توګه تر ملامتۍ لاندې راغی.
پاکستاني پوځ له تاریخي پلوه د خپل هېواد له سختو ستونزو، لکه کورنۍ سیاسي بېثباتۍ، بېسارې ګرانۍ او ولسي لاریونونو څخه د خلکو د پام اړولو لپاره تل له کرښې هاخوا پوځي ماجراوو ته مخه کړې ده. هر کله چې پاکستان په نړیواله کچه د خبرو اترو مېز ته د راتلو په تړاو له ملامتۍ سره مخ شوی، د خپلې شرمندګۍ د پټولو لپاره یې په پاکستان کې د ترسره شوو بریدونو پړه پر افغانستان اچولې ده.
څو میاشتې وړاندې په کراچۍ کې پر رینجرز ځواکونو د بریدونو له افغانستان سره تړل هم د همدې تبلیغاتي او روایتي جګړې برخه وه، څو نړۍ ته داسې وښيي چې پاکستاني پوځ تېری کوونکی نه، بلکې بېچاره، مظلوم، بېمرستې، یوازې او بېوسه دی. په اقتصادي او ډیپلوماټیک ډګر کې پر پاکستاني پوځ د ملامتۍ دا لړۍ هغه مهال نوره هم سخته شوه چې پاکستان له امریکا څخه د اسلامي امارت پر ضد د خپلې پخوانۍ همکارۍ په بدل کې لس میلیارده ډالر وغوښتل.
په غبرګون کې د پاکستان خلکو پر خپل پوځ سختې نیوکې وکړې چې په شل کلنه جګړه کې د لومړۍ کرښې متحد پاتې کېدو، هېواد ته له اقتصادي بدحالۍ او خیرات غوښتلو پرته بل څه ورنه کړل. په اقتصادي پرېکړو کې همدا کمزوري هغه مهال هم څرګنده شوه چې پاکستان په خپل تاریخ کې د لومړي ځل لپاره له سعودي عربستان څخه وغوښتل چې د پنځلسو کلونو لپاره په پور تېل ورکړي او د هېواد په اقتصاد کې یې پانګونه وکړي. خو سعودي عربستان د پاکستان د خراب اقتصادي وضعیت، بېثباته چاپېریال او په سیاسي ادارو کې د پوځ د لاسوهنې له امله، د دې غوښتنې د پوره کولو پر ځای، د ۲۰۲۶ کال په سپټمبر کې افغانستان ته مخه کړه.
د سعودي عربستان د انرژۍ ستر شرکت «ډیلټا انټرنیشنل انرژي» له افغانستان سره د دوه سوه میلیونه ډالرو تاریخي تړون وکړ او په هرات کې یې د تېلو او ګازو پلټنه پیل کړه. دې کار د پاکستاني پوځ جیوپولیټیک غرور له خاورو سره خاورې کړ. په همدې وخت کې په جیوپولیټیک ډګر کې یو بل ستر بدلون هغه مهال راغی چې د سعودي عربستان، پاکستان او ترکیې ترمنځ د حرمینو شریفینو او سعودي مملکت د ساتنې لپاره د «مکې ګډ دفاعي تړون» لاسلیک شو. که څه هم پر کاغذ یې هدف څرګند نه و، خو په اصل کې دا تړون د ایران او حوثيانو پر وړاندې د یوه پیاوړي دفاعي سپر په توګه شوی و.
ځکه حوثيان په وروستیو میاشتو کې د سعودي د تېلو پر چاڼځایونو بریدونه زیات کړي وو. سعودي عربستان د مکې د تړون له مخې له پاکستان څخه د بېړنۍ پوځي مرستې او مداخلې غوښتنه وکړه. دلته پاکستاني پوځ خپل هېواد په یوه وېروونکې جیوپولیټیکه جبه کې ښکېل کړ. له یوې خوا یې نه غوښتل چې خپل ګاونډی ایران خپه کړي او په کور دننه مذهبي حساسیتونه راوپاروي؛ له بلې خوا د سعودي عربستان غوښتنې ته څرګند انکار د مکې له تړون څخه سرغړونه وه او په نړیواله کچه یې د سختې سپکاوي او شرمندګۍ لامل کېده.
د همدې ډیپلوماټیک بنبست، اقتصادي شرمندګۍ او د سعودي او افغانستان ترمنځ د مخ پر پراخېدو سوداګریزو او ډیپلوماټیکو اړیکو د غوسې له امله پاکستاني پوځ یو ځل بیا خپلې پخوانۍ مهرې په خوځښت راوستې. د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر پر اتلسمه د کوهاټ په زاړه پولیس لاینز کې یوه وېروونکې موټربم چاودنه ترسره کړای شوه او امنیتي ادارو سمدستي د رسنیو له لارې دا روایت خپور کړ چې: «په دې برید کې یو افغان وګړی ښکېل و.»
د همدې دروغجنو تبلیغاتو تر پوښښ لاندې د سپټمبر پر شلمه شپه پر کنړ او پکتیکا بمباري وشوه. په دې وروستۍ بمبارۍ سره پاکستان په یوه غشي دوه ښکارونه وکړل. لومړی دا چې سعودي عربستان ته دا پلمه وړاندې کړي: «پاکستان د مکې د تړون له مخې د حوثیانو پر ضد خپل پوځونه ځکه نه شي لېږلای چې له افغانستان سره یې خپله لوېدیځه پوله خوندي نه ده او پخپله هلته په جګړه بوخت دی.»
دویم دا چې پر افغانستان په بمبارۍ سره د دې خبرې غوسه سړه کړي چې سعودي عربستان ولې اسلاماباد څنډې ته پرېښود او په کابل کې یې پانګونه وکړه؟
په دې توګه دا تازه تېری په حقیقت کې په پاکستان کې د وسلهوالۍ د له منځه وړلو لپاره نه دی؛ بلکې د پاکستان د کورنیو ناکامیو، د اقتصادي کچکول د شرمندګۍ او په نړیواله کچه د جیوپولیټیکې انزوا د پټولو وروستۍ او ناکامه هڅه ده. له بده مرغه، اوس یې بیه د دواړو غاړو بېګناه ولسونه پرې کوي؛ خو په راتلونکي کې به د دې درنو او رښتینو پایلو د نه زغملو وړ بار، د خپل نااهله او نامعقول پوځ تر واک لاندې پاکستان پر اوږو وړي.
