د خوارجو او ورته ډلو په اړه د قرآن عظیمالشان آیتونه او روایتونه
په قرآن عظیمالشان کې داسې کوم آیت نه تر سترګو کېږي چې په څرګند او مستقیم ډول د خوارجو یادونه پکې شوې وي؛ خو د اسلام ډېری ستر مفسرین په دې باور دي چې ځینې آیتونه، د خپل نزول د سبب او پراخ مفهوم له مخې، د تاریخ په اوږدو کې خوارج او ورته ډلې هم رانغاړي. له دغو آیتونو څخه د آل عمران سورت دا مبارک آیت دی: ﴿وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ﴾
«د هغو کسانو په څېر مه کېږئ چې د څرګندو دلایلو له راتلو وروسته سره وویشل شول او خپلمنځي اختلافونو ته یې مخه کړه.»
د مفسرینو په وینا، دا آیت اسلامي امت ته خبرداری ورکوي چې له تفرقې او د مسلمانانو له جماعت څخه له جلاوالي څخه ځان وساتي؛ هماغه لاره چې خوارجو خپله کړه او وروسته داعش او ورته ډلو هم د بېبنسټه تکفیرونو په وسیله اسلامي امت په وېش، نفاق او وینې تویولو کې ښکېل کړ. خو د خوارجو او د هغوی د نښو د پېژندلو تر ټولو مهمه او روښانه سرچینه نبوي احادیث دي. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم په ګڼو روایتونو کې، چې په معتبرو حدیثي کتابونو لکه صحیح بخاري او صحیح مسلم کې ثبت شوي، د دې منحرفې ډلې ځانګړنې په ډېر وضاحت بیان کړې دي.
دغه نبوي وړاندوینې د خوارجو له راڅرګندېدو مخکې شوې وې او وروسته د اسلامي فقهاوو د فتواوو مهم بنسټ وګرځېدې، څو خوارج او د تاریخ په اوږدو کې هره ورته ډله وغندي. په دې اړه تر ټولو مشهور او څرګند حدیث د رسول الله صلیاللهعلیهوسلم دا وینا ده: «یَخرُجُ قَومٌ فِي آخِرِ الزَّمانِ، أَحداثُ الأسنانِ، سُفَهاءُ الأحلامِ، يَقرَؤونَ القُرآنَ لا يُجاوِزُ حُلوقَهُم، يَمرُقونَ مِنَ الدِّينِ كَما يَمرُقُ السَّهمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ.»
«په آخره زمانه کې به یوه ډله راپاڅي؛ تنکي ځوانان او کمعقله به وي. قرآن عظیمالشان به لولي، خو له ستوني به یې نه تېرېږي. له دین څخه به داسې ووځي، لکه غشی چې له کمان څخه په تېزۍ ووځي.»
دا نبوي وینا د خوارجو او د هغوی د پلویانو، لکه داعش، څو اساسي ځانګړنې په ډاګه کوي. لومړی، دوی د قرآن عظیمالشان تلاوت کوي، خو د هغه د ژورو معناوو له سم فهم څخه بېبرخې وي؛ قرآن عظیمالشان به یې یوازې پر ژبه جاري وي، خو په زړونو او عملونو کې به یې اغېز نه وي.
دویم، دوی کمتجربه او کمعقله ځوانان دي چې له کافي علم او شرعي پوهاوي پرته، په بیړه او بېسنجشه پرېکړې او کړنې ترسره کوي. درېیم، سره له دې چې ځانونه ډېر دینداران ښيي، په حقیقت کې له دین څخه وتلي او له رښتیني اسلام سره هېڅ تړاو نه لري.
په یوه بل حدیث کې رسول الله صلیاللهعلیهوسلم خوارج «د مخلوقاتو تر ټولو بد خلک» بللي او فرمایلي یې دي: «هغوی قرآن عظیمالشان لولي، خو له ستوني یې نه تېرېږي.»
دا ژوره او لړزوونکې وینا څرګندوي چې یوازې ظاهري تلاوت، که د زړه له ایمان او د دین له سم فهم سره مل نه وي، هېڅ ګټه نه لري؛ بلکې هغه کسان چې د الهي کلام څخه ناوړه ګټه اخلي، د خلکو له بدترینو څخه شمېرل کېږي.
عبدالله بن عباس رضی الله عنهما، چې د صحابهوو له سترو مفسرانو څخه و، له خوارجو سره تر لیدنې وروسته وویل: «ما هېڅکله داسې قوم نه دی لیدلی چې تر دوی ډېر په عبادت کې زيارکښ وي؛ د ډېرو سجدو له امله یې تندي تور شوي وو او لاسونه یې د اوښ د زنګونونو په څېر پینه شوي وو؛ خو همدا ډله د الله تعالی جلجلاله د مخلوقاتو تر ټولو بده ډله ده.»
دا وینا ښيي چې ظاهري عبادت، که د دین له صحیح فهم او اسلامي اخلاقو سره مل نه وي، نه یوازې ارزښت نه لري، بلکې انسان تر لا ژورې ګمراهۍ پورې رسوي. داعش، چې ځان د اسلام رښتینی استازی ګڼي، په حقیقت کې هماغه ځانګړنې لري چې رسول الله صلیاللهعلیهوسلم څوارلس پېړۍ مخکې ترې خبر ورکړی و. د دوی ډېری غړي ناپوه او کمتجربه ځوانان دي چې د دین په لږ علم ځانونه د زمانې ستر عالمان ګڼي. قرآن عظیمالشان لولي، خو د هغه له سم فهم او مقاصدو بېبرخې دي.
ظاهري عبادتونه په ډېر سخت دریځ ترسره کوي، خو په عین وخت کې د بېګناه ښځو او ماشومانو وژنه، د عبادت ځایونو ورانول او د اسیرانو غلامول ځان ته روا ګڼي. همدا هغه ډله ده چې رسول الله صلیاللهعلیهوسلم خپل امت د هغوی له فتنې څخه وېرولی او فرمایلي یې دي: «هر چېرې یې ومومئ، ورسره وجنګېږئ؛ ځکه د هغوی وژل د الله تعالی جلجلاله په نزد ستر اجر لري.»
