د خوارجو انقلابي فعالیتونه
لکه څرنګه چې مخکې یادونه وشوه، خوارجو د خپل دولت بنسټ د افراط پر اساس کښېښود او نفوذ یې وکړ، د هغوی انقلابي حرکتونه تل سخت او تاوتریخجن و، د دې لړۍ پیل د حضرت علي رضی الله عنه پر ضد د محکمه ډلې په وتلو وشو، د وخت په تېرېدو، دا ډلې په کوچنیو نظامي ډلو وویشل شوې چې د چریکي جګړو په ډول به یې د حضرت علي رضی الله عنه او بیا د امویانو پر وړاندې بغاوتونه کول.
د نافع بن الازرق په مشرۍ (۶۴ هجري کال) خوارج په لویو ډلو وویشل شول چې د عباسي خلافت تر وخته یې دوام درلود، خوارج د اوسني مفهوم په تعبیر “مخالفه ډله” ګڼل کېده، د هغوی دا تحرکات په تاریخ او د فرقو په کتابونو کې ثبت دي.
د خوارجو فرقې (ډلې)
الله جل جلاله په خلګو رحم کړی چې خوارج په خپلو کې سره وېشل شوي، که دوی سره یو موټي وای نو د مسلمانانو لپاره لوی مصیبت جوړيدل، د خوارجو تر منځ بېلوالی معمولاً د هغوی د سختو نظریاتو له امله و، نافع بن الازرق چې کله په مذهب کې د تقیې او د مخالفانو د ماشومانو د حکم په اړه نظریات وړاندې کړل، نو په دوی کې لا زیات اختلافات رامنځته شول او په بېلابېلو فرقو ووېشل شول.
ځینې فرقې د خپل وخت په پای کې ختمې شوې، ځينې يې نورو فرقو سره یو ځای شوې او ځینې خپلې غلطې نظریې پرېښودې.
د خوارجو د فرقو شمېر
علماؤ د خوارجو د فرقو په اړه مختلف نظريات بيان کړي، مثلاً علامه اشعري رحمه الله خوارج په څلورو فرقو وېشي، بعضی علماء یې په پنځو، ځینې یې په اوو او ځینې بیا په ۲۵ فرقو وېشي، ځینې نظرونه بیا وايي چې د خوارجو فرقې له دې هم زیاتې وې.
دا چې ولي د خوارجو د فرقو او ډلو دقیق شمېر نه دی معلوم ممکن لاندې دلائل یې لاملونه وي:
۱:- خوارج په جګړو او حالاتو کې د بدلون له امله متزلزل و.
۲:- هغوی په ډېرو لږو دلایلو سره به د یو بل څخه جلا کېدل.
۳:- خوارجو خپل کتابونه د خلګو له وېرې یا ځان لپاره پټ ساتل، نو د هغوی د نظریاتو په اړه دقیق معلومات ترلاسه کول ډېر سخت و.
اباضیه فرقه (د خوارجو يواځنې موجوده ډله)
اباضیه هغه ډله ده چې لا هم په نړۍ کې ډېر پلویان لري، دغه ډله د سیاسي، عقیدوي او ټولنیزو نظریاتو له امله په ځانګړې ډول مطالعې ته اړتیا لري.
د اباضیه مشر
اباضیه په خپل مذهب کې ځان جابر بن زید الازدي ته منسوبوي، چې د ابن عباس رضی الله عنهما شاګرد و، خو د هغوی نوم عبدالله بن اباض ته منسوب شوی، ځکه د هغه دریځونه له حاکمانو سره مشهور و، عبدالله بن اباض له بنی تمیم قبیلې څخه و او د تابعینو په ډلې کې شمېرل کېږي.
د اباضیه دریځ د صحابه وو په اړه
ټول خوارج د حضرت ابوبکر او عمر رضی الله عنهما په اړه په بشپړ ډول د رضا او احترام دریځ لري، خو د حضرت عثمان او حضرت علي رضی الله عنهما په اړه هغوی بې ادبي کړې او داسې خبرې یې کړي چې الله تعالی هغوی ترې پاک کړي دي، دوی د طلحه او زبیر رضی الله عنهما په اړه هم سخت دریځ نیولی، حال دا چې هغوی ته رسول الله صلی الله علیه وسلم د جنت زیری ورکړی و.
پیغمبر صلی الله علیه وسلم فرمایي: “زما اصحابو ته بد مه وایئ، په هغه ذات مې قسم چې زما نفس یې په واک کې دی، که یو څوک د احد غره په اندازه طلا ورکړي، د هغوی د یوې مودې انفاق ته به هم ونه رسېږي.”
که د پیغمبر صلی الله علیه وسلم خاص اصحابو ته د دې ډلې په نظر کې عزت نشته، نو د دوی په نظر څوک عزتمن دي؟
