د پاکستان تاریخ ګواه دی چې کله پرېکړې د ولس د غوښتنو او عیني واقعیتونو پر ځای، د تړلو دروازو تر شا د ځانګړي، محدود فکر لرونکو او یوازې د لسم ټولګي د زدهکړو په کچه د پوځي ذهنیت له مخې کېږي، نو دولتونه د پرمختګ پر لور نه ځي، بلکې د خپل شتون ریښې په خپلو لاسونو کمزورې کوي. د امریکا د «نیویارک ټایمز» ورځپاڼې وروستی راپور، چې پکې ظاهراً افشا شوې ده چې د پاکستان پوځ او استخباراتي چارواکو د افغانستان د اسلامي نظام له مخالفو ډلو سره پټې لیدنې کړې دي، هېڅ د حیرانتیا خبره نه ده.
دا خبر یا افشاګري په حقیقت کې د پاکستان د هغې پخوانۍ او ناکامې پوځي تګلارې دوام دی چې دغه هېواد ته یې د ګټې پر ځای تل نه جبرانېدونکي زیانونه اړولي دي. په داسې حال کې چې پاکستان د سخت اقتصادي بحران په ډنډ کې ښکېل دی، د پوځ او استخباراتو له لوري په ګاونډي هېواد کې د یوې نوې نیابتي جګړې (Proxy War) د پیل هڅې نه یوازې یوه ستراتیژیکه ناپوهي ده، بلکې د پاکستان د دولت خپل بقا له خطر سره د مخامخ کولو په معنا هم ده.
د پاکستان ولس باید په دې اړه جدي فکر وکړي چې د هغو پوځي تګلارو پایله څه شوه چې په نوم یې د دوی د خولو او وینو د ګټلې شتمنۍ له ۷۰ تر ۸۰ سلنې پورې برخه دفاعي بودیجې ته ځانګړې کېږي؟ په جمو او کشمیر کې د لسیزو لپاره لسګونه وسلهوالې ډلې جوړې شوې او نیابتي لوبې ترسره شوې، خو پایله یې دا شوه چې پاکستان په ډیپلوماتیک ډګر کې منزوي شو، اقتصاد یې ویجاړ شو او بالاخره د جنرال اشفاق کیاني تر مشرۍ لاندې پوځي قوماندانۍ اړ شوه چې خپله ناکامي ومني او د کشمیر له پخوانۍ تګلارې شاتګ وکړي. پایله یې د ټولو په وړاندې څرګنده ده؛ تر ولکې لاندې کشمیر په بشپړ ډول د نوي ډیلي تر کنټرول لاندې راغی او اسلاماباد یوازې ننداره کوله. د پاکستان پوځ او استخباراتو د کشمیر له تاریخي ماتې څخه د عبرت اخیستو پر ځای، غواړي هماغه پوځي ماجراجویي بیا تکرار کړي.
کله چې د ۲۰۲۵ز کال له اکتوبر څخه د ۲۰۲۶ز کال تر نیمايي پورې د افغانستان پر خاوره مستقیمو هوايي او بېپیلوټه الوتکو بریدونو هم د پاکستان پوځ خپلو ناوړه او له ځانه جوړو موخو ته ونه رساوه، نو اوس د ماتې او ناهیلۍ تر ټولو ټیټې کچې ته راښکته شوی دی؛ داسې پړاو ته چې د اسلامي امارت پر ضد د افغانستان د پخواني جمهوري نظام اجیر قاتلان او یاغي ډلې تر خپل ملاتړ لاندې راولي. د اسلامي امارت له دریځ سربېره، اوس د ایران د «تسنیم» خبري اژانس وروستۍ افشاګرۍ هم د پاکستان د ولس د سترګو د پرانیستو لپاره بسنه کوي. د دغو راپورونو له مخې، د پاکستان پوځ د افغانستان د پخواني جمهوري حکومت تښتېدلو سرتېرو او کومانډویانو ته په بلوچستان کې پناه ورکړې ده.
دغه اجیر سرتېري نه یوازې په افغانستان کې د ناامنۍ د خپرولو لپاره کارول کېږي، بلکې پخپله د بلوچستان په داخل کې هم د بلوڅو بېلتونغوښتونکو ډلو پر ضد د بغاوت ځپلو په عملیاتو (Counterinsurgency) کې ګومارل کېږي. د خپلو ناراضه وګړو د ځپلو او کورنیو ستونزو د حل لپاره د بل هېواد د تښتېدلو سرتېرو مرستې ته مخه کول د یوه ځواکمن پوځ نښه نه ده، بلکې د یوه خورا کمزوري او له فکري پلوه فلج شوي پوځي نظام څرګندونه کوي. دا تګلاره یوازې له پوځي پلوه یوه ناپوهانه پرېکړه نه ده، بلکې د پاکستان او افغانستان د راتلونکو نسلونو ترمنځ د تلپاتې کرکې او دښمنۍ د تخم کرلو یوه وېروونکې دسیسه هم ده.
د دې نیابتي لوبې دروند تاوان خیبر پښتونخوا پرې کوي، چې هلته د تحریک طالبان پاکستان د نفوذ د پراخېدو او د موازي واکمنۍ (Shadow Governance) د رامنځته کېدو له امله، پوځي اسټبلشمنټ پر دغه ایالت خپل کنټرول له لاسه ورکړی او د وارخطایۍ په حالت کې یې ظاهراً د لنډمهال لپاره د ګورنر راج نظام نافذ کړی دی. ښايي د پاکستان پوځ په دې ناسمه انګېرنه کې وي چې دا پټه لوبه به یې د تل لپاره پټه پاتې شي؛ خو د افغانستان د اسلامي امارت هوښیارۍ او ځیرکتیا د دې پټې لوبې حقیقت بربنډ کړی دی.
د ۲۰۲۶ کال د سپتمبر په وروستیو کې د افغانستان د نورستان ولایت د کامدېش ولسوالۍ ته د ډیورنډ کرښې له هغې غاړې د یوې وسلهوالې ډلې د رااوښتو پېښه، چې د داعش غړي او د افغانستان د پخواني پوځ سرتېري پکې شامل وو او افغان ځواکونو یې غړي محاصره، ووژل او ونیول، د پاکستان د استخباراتي ستراتیژۍ پر مخ یو دروند ګوزار و.
هغه افغان ځواک چې د دوو لسیزو په اوږدو کې یې د نړۍ زبرځواکونه له ماتې سره مخ کړي، په دې ډول خامو او بېاغېزې نیابتي ډلو نه شي وېرول کېدای. د کابل حکومت په وار وار څرګنده کړې چې که څه هم په پاکستان کې وسلهوال فعالیتونه د دغه هېواد کورنۍ ستونزې دي او پاکستاني پوځ یې تل پړه پر افغانستان اچولې ده، خو اسلامي امارت بیا هم د ښه ګاونډیتوب له مخې د دغو ستونزو د حل لپاره د سولې، تفاهم او خبرو اترو پر دریځ ټینګار کوي. البته، که د پاکستان له لوري جګړه ورباندې وتپل شي، نو اسلامي امارت د خپل نظام په دفاع ښه پوهېږي.
له همدې امله، د پاکستان ولس باید اوس دا پوښتنه راپورته کړي چې تر کومه به دغه هېواد د څو پوځي جنرالانو او استخباراتي چارواکو د جیوپولیټیکي ماجراجویۍ (Geopolitical Adventurism) بیه د خپلې بقا، اقتصاد او جغرافیایي بشپړتیا په بیه پرې کوي؟
د ډاکې د سقوط تاریخ زموږ په وړاندې پروت دی، چې هلته د ولسي ارادې ځپلو او د زور کارولو هېواد په دوو برخو ووېشه. نن چې خیبر پښتونخوا او بلوچستان کوم حساس او کړکېچن پړاو ته رسېدلي، په داسې حال کې د نیابتي ډلو دا لوبه پاکستان د یوې بلې لا ډېرې وېروونکې جغرافیایي فاجعې پر لور ټېل وهي.
اوس وخت رارسېدلی چې د پاکستان پوځ او استخباراتي ادارې خپلې ستراتیژیکې لوبې او نیابتي وسیلې پرېږدي، خپله ماتې ومني او امنیتي تګلاره په بشپړ ډول د ولسي او سیاسي مشرتابه تر واک او څارنې لاندې راولي. له ګاونډیو هېوادونو سره دې د متقابل درناوي، برابرۍ او ډیپلوماسۍ لار غوره کړي؛ که نه، هغه کنده چې نن د نورو لپاره کیندل کېږي، یوه ورځ به پخپله ټول پاکستانی دولت پکې ډوب شي.
