د خوارجو څلور هغه بنسټیزې ځانګړنې چې په داعش کې خپل اوج ته رسېدلې دي
د خوارجو له منحرف بهیر او د داعش له تکفیري ډلې سره د هغې د فکري او عملي اړیکې د ژوروالي د درک لپاره، اړینه ده چې هغو بنسټیزو ځانګړنو ته پام وشي چې خوارج یې له نورو اسلامي ډلو څخه بېل کړي وو. که څه هم دغه ځانګړنې په خوارجو کې په لومړنۍ او محدوده بڼه موجودې وې، خو په داعش کې په بېساري پراختیا او وېروونکي شدت سره بیا راژوندۍ شوې دي.
څېړونکو لکه احمد عبدالرحمن مصطفی په خپل کتاب «داعش من الزنزانة إلی الخلافة» او ډاکټر هاني نسیره په «سرداب الدم» کې د پخوانیو خوارجو او اوسني داعش ترمنځ پر دغو فکري او عملي ورتهوالي ټینګار کړی دی. دا ځانګړنې څلور بنسټیز اصول رانغاړي چې هر یو یې په یوازې ځان د یوه جریان د انحراف لپاره بسنه کوي؛ خو د دغو ټولو یوځای کېدل یو خطرناک او بېرحمه بهیر رامنځته کوي.
د خوارجو لومړنۍ او تر ټولو مهمه ځانګړنه پراخ تکفیر و. هغوی د اسلام په تاریخ کې لومړنۍ ډله وه چې د نورو مسلمانانو تکفیر ته یې لاس واچاوه. د خوارجو له نظره هر هغه څوک چې لویه ګناه به یې ترسره کوله، کافر ګڼل کېده او وینه تویول یې حلال وه. د دوی د تکفیر لړۍ تر دې حده پراخه شوه چې د رسول الله صلیاللهعلیهوسلم ستر صحابه کرام هم ترې خلاص نه وو.
علامه ابن تیمیه په «مجموع الفتاوی» کې نقل کوي چې خوارجو به آن هغه کسان هم تکفیرول چې د دوی له بدعت سره به یې مخالفت کاوه او د هغوی وینه او مال به یې مباح ګڼل. همدا تکفیري چلند د داعش د فکر مرکزي هسته هم جوړوي. داعش په خپلو خپرونو کې په وار وار اعلان کړی چې هر هغه څوک چې د دوی له ځاناعلان شوي خلافت سره بیعت ونه کړي یا لویه ګناه ترسره کړي، مرتد او کافر دی او وینه یې حلاله ده. د داعش او خوارجو ترمنځ توپیر یوازې د تکفیر په پراخوالي کې دی؛ خوارجو به یوازې خپل نږدې مخالفین تکفیرول، خو داعش د نړۍ شاوخوا یو نیم میلیارد مسلمانان مرتد ګڼلي او د هغوی وژل یې روا بللي دي.
دویمه ځانګړنه د دین په فهم کې کمزورتیا، ظاهربیني او سطحيتوب و. خوارجو د قرآن عظیمالشان او سنتو په پوهه کې یوازې د الفاظو پر ظاهري ماناوو بسنه کوله او د دیني مفاهیمو له ژورو حقیقتونو بېبرخې وو. هغوی هغه آیتونه چې د کافرانو په اړه نازل شوي وو، پر مؤمنانو تطبیقول او په همدې ناسم تأویل سره به یې پر هغوی د کفر او ارتداد حکم کاوه. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم په هغه حدیث کې چې په صحیح بخاري او صحیح مسلم کې روایت شوی، دې ځانګړنې ته په څرګنده اشاره کړې او فرمایلي یې دي: «قرآن عظیمالشان لولي، خو له ستوني یې نه تېرېږي.» د دین په فهم کې دغه کمژوروالی په داعش کې هم په لا ډېر شدت لیدل کېږي.
داعش د جهاد، خلافت، هجرت او تکفیر په څېر لوړ مفاهیم په تر ټولو ساده او تاوتریخجن ډول تفسیر کوي او له عقلي تفکر، منظم اجتهاد او د هغه ستر فقهي میراث څخه چې د پېړیو په اوږدو کې د مسلمانانو ترمنځ دود و، په تېښته دي.
درېیمه ځانګړنه د مسلمانانو وژل او د مشرکانو پرېښودل دي. دا حیرانوونکې او په عین حال کې خبرداری ورکوونکې ځانګړنه په نبوي احادیثو کې په څرګند ډول یاده شوې ده. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمایلي دي: «خوارج مسلمانان وژني او بتپرستان پرېږدي.» ابن عمر رضي الله عنهم هم فرمایلي دي: «هغوی هغو آیتونو ته رجوع وکړه چې د کافرانو په اړه نازل شوي وو، بیا یې پر مؤمنانو تطبیق کړل.» خوارج د اسلام له اصلي دښمنانو سره د مقابلې پر ځای، د تکفیر او وژنې توره د مسلمانانو پر ضد کاروله.
همدا ځانګړنه په داعش کې هم په روښانه ډول لیدل کېږي. د داعش خونړي بریدونه تر ډېره د مسلمانانو پر ضد متمرکز وو؛ شیعیان یې کافران بللي او عاموژنې یې کړې دي، صوفیان یې مشرکان ګڼلي او سرونه یې ترې غوڅ کړي دي او هغه اهل سنت چې له دوی سره یې مخالفت کاوه، مرتدان بلل شوي او وژل شوي دي.
څلورمه ځانګړنه د مسلمانو واکمنانو پر ضد پاڅون دی، که هغه واکمن عادل وي او که ظالم. خوارجو د خلفاء راشیدنو پر ضد، چې له رسول الله صلیاللهعلیهوسلم وروسته تر ټولو عادل واکمنان وو، بغاوت وکړ او هغوی یې تکفیر کړل. داعش هم د مسلمانانو ټول واکمنان کافران ګڼلي او وینه یې مباحه بللې ده. ابوبکر البغدادي د موصل د نوري جومات په خپلې مشهورې وینا کې د اسلامي نړۍ ټول واکمنان دې ته راوبلل چې د دوی له ځاناعلان شوي خلافت سره بیعت وکړي او که نه نو کافران به ګڼل کېږي او وژل به یې روا وي.
دا څلور ځانګړنې، کله چې سره یوځای شي، د خوارجو او د هغوی د اوسنیو وارثانو، یعنې داعش، د منحرف ماهیت یو روښانه انځور وړاندې کوي. د دواړو ترمنځ اساسي توپیر په وسایلو او طریقو کې دی، نه په بنسټ او فکر کې. خوارجو به په توره او خطابه مبارزه کوله، خو داعش د اتومات وسلو، هاوانونو، سپوږمکۍ شبکو او انټرنېټ په څېر عصري وسایل کاروي. په حقیقت کې داعش هماغه پخوانۍ نظریې په تر ټولو وحشیانه او خونړۍ بڼه تعقیبوي.
