د داعش فکري بنسټونه
۲- له ځانه اعلان شوی خلافت
د داعش له مهمو فکري بنسټونو څخه یو، چې دغه ډله له ډېرو نورو جهادي غورځنګونو بېلوي، د «اسلامي خلافت» د جوړولو ادعا او د نړۍ د مسلمانانو د خلیفه په توګه د ابوبکر البغدادي معرفي کول دي. داعش د ۲۰۱۴ میلادي کال د جون په ۲۹مه په رسمي توګه د خپل «خلافت» د تأسیس اعلان وکړ او د نړۍ له ټولو مسلمانانو یې وغوښتل چې ورسره بیعت وکړي. که څه هم دغه اقدام په ظاهره د خلافت د نظام د بیا راژوندي کولو لپاره د مسلمانانو له لرغوني ارمان سره تړاو درلود، خو په عمل کې د اسلامي واکمنۍ د مفهوم له بشپړ تحریف شوي تعبیر سره مل و؛ داسې تعبیر چې د پراخ تاوتریخوالي د توجیې او د مخالفینو د تکفیرولو لپاره په وسیله بدل شو.
د داعش په اند، خلافت داسې سیاسي نظام نه دی چې د امت پر شورا او اجماع ولاړ وي، بلکې هغه واکمني ده چې د پوځي غلبې او د سیمو د نیولو له لارې ترلاسه کېږي. دوی باور لري چې هر څوک یوه سیمه تر خپلې ولکې لاندې راولي او هلته د خپلې تاوتریخوالي تفسیرونې له مخې شریعت پلی کړي، مشروع خلیفه ګڼل کېږي او اطاعت یې پر ټولو مسلمانانو واجب دی. البغدادي د موصل ښار په النوري جومات کې د خپلې مشهورې وینا پر مهال همدا ادعا مطرح کړه، ځان یې امیرالمؤمنین او د رسول الله صلیاللهعلیهوسلم خلیفه وباله او له ټولو جهادي ډلو یې وغوښتل چې ورسره بیعت وکړي. خو دغه ادعا له څو اړخونو څخه د اسلام د خلافت له بنسټونو سره ژور توپیر لري او د خلافت هېڅ یو فقهي شرط او اصول په کې نه دي رعایت شوي.
لومړۍ او تر ټولو مهمه نیوکه د «شورا او بیعت» مسئله ده. د اهل سنت والجماعت د سیاسي اند له مخې، خلافت د شورا او د اهل حل او عقد له بیعت پرته مشروعیت نه شي موندلای. یوازې په یوه محدوده ساحه کې پوځي غلبه، پر ټول اسلامي امت باندي هېڅکله شرعي خلافت نه شي رامنځته کولای. داعش په داسې حال کې البغدادي د خلیفه په توګه معرفي کړ چې هېڅ اسلامي بنسټ او هېڅ علمي مجمع دغه خلافت په رسمیت نه و پېژندلی. د هغه بیعت یوازې د داعش د غړو، د عراق د پوځ د پخوانیو نظامیانو له خوا ترسره شوی و؛ هغو نظامیانو چې د پوځ له منحل کېدو وروسته بېکاره شوي وو او وروسته له داعش سره یوځای شول. دا محدود او د مسلمانانو د عمومي استازیتوب نه لرونکی بیعت هېڅکله د یوه نړیوال خلافت مشروعیت نه شي تضمینولای.
دویمه نیوکه دا ده چې البغدادي د خلیفه لپاره ټاکل شوي شرایط نه پوره کول. د اهل سنتو فقهاوو د خلیفه لپاره یو لړ شرایط ټاکلي دي، لکه عدالت، علم، وړتیا، زړورتیا، قریشي نسب. د البغدادي د علمي وړتیا په اړه شیخ ابوعبدالله محمد منصور، چې پخپله د البغدادي له استادانو څخه و او د عراق د یوې جهادي ډلې مشري یې هم کوله، په خپل کتاب کې لیکي: «زه شاهدي ورکوم چې هغه کمحافظه، بدخویه، ناپوه او د نفساني غوښتنو پیرو و.» نوموړی زیاتوي چې د البغدادي هېڅ علمي کتاب نه دی چاپ شوی او هغه د خپل ژوند په اوږدو کې هېڅ علمي لیکنه یا اثر نه دی پرېښی.
درېیمه نیوکه د البغدادي د خلافت په اړه د امت د اجماع نشتوالی دی. هېڅ یوه اسلامي دولت او هېڅ رسمي دیني بنسټ د البغدادي خلافت په رسمیت ونه پېژاند. د مصر د الازهر د علماوو شورا، د اسلامي همکاریو سازمان فقهي مجمع، نورو جهادي ډلو او معتبرو دیني بنسټونو دغه خلافت باطل اعلان کړ او ادعا یې بېځایه او بېبنسټه وبلله. د مراکش عالم شیخ محمد فیزازي د داعش د ځاناعلان شوي خلیفه د خلکو له خوا د نه منل کېدو او له هغه سره د نه بیعت په اړه پوښتنه کوي: «چا البغدادي د څه باندې یو میلیارد مسلمانانو خلیفه ټاکلی دی؟»
نوموړی د حضرت عمر بن خطاب رضياللهعنه دې وینا ته په استناد چې فرمایلي یې دي: «هر څوک چې له مسلمانانو سره له مشورې پرته له یوه کس سره بیعت وکړي، د هغه اطاعت لازم نه دی»، ټینګار کوي چې خلافت باید د اسلامي دولتونو او د اسلام د علماوو د اجماع له لارې رامنځته شي، نه د زور او پوځي غلبې له لارې.
د پام وړ خبره دا ده چې داعش د نورو اسلامي ډلو په نیوکه کې هغوی د خلافت د نه جوړولو یا له خلیفه سره د نه بیعت له امله مرتد او کافران بولي؛ خو خپله د خپل خلافت د توجیه لپاره د «تغلّب» (پوځي غلبې) فقهي نظریې ته استناد کوي. دغه نظریه په ځانګړو شرایطو کې د فقهاوو له خوا مطرح شوې ده، اما په یوه ساحه کي سلطه او تغلب هیڅکله د ټولي اسلامي نړۍ باندې تغلب او د خلافت لپاره د یوه عمومي اصل په توګه نه ده منل شوې. له همدې امله، د داعش د خلافت ادعا نه یوازې د اهل سنتو له فقهي بنسټونو له جدي ستونزو سره مخ ده، بلکې د مخالفینو د تکفیرولو او د خپلو تاوتریخجنو کړنو د مشروع ښودلو په وسیله هم بدله شوې ده.
ځینې خپرونې د داعش د ځاناعلان شوي خلافت په جوړښت کې د بعث ګوند د پخوانیو نظامیانو حضور ته په اشارې څرګندوي چې د دغه خلافت په لوړو څوکیو کې ګڼو داسې کسانو ځای درلود چې تر دې وړاندې یې په یوه سیکولر نظام کې دندې ترسره کړې وې. دا حقیقت ښيي چې د داعش خلافت د شریعت پر بنسټ د یوه نظام پر ځای، تر ډېره د لاسپوڅو رژیمونو له سیاسي جوړښتونو څخه اخیستل شوی و.
