افغانستان د خپل تاریخ په اوږدو کې له ډېرو سختو او ترخو پړاوونو تېر شوی، خو د خپلواکۍ د ورځې یادونه دا حقیقت را په زړه کوي چې د هېوادونو راتلونکی د ملتونو په ارادې، پوهې، تدبیر او مسؤولیت پورې هم تړلی دی، افغانستان داسې یو هېواد دی، چې د هر ظالم، جابر او اشغالګر پر وړاندې یې هر اړخیزه مقاومت کړی دی.
افغانستان د تاریخ په لوړو او ژورو کې د هر استعمارګر غاښونه ورمات کړي دي، چنګیزخان دنیا پر مخه کړې وه، خو په افغانستان کې یې دړې وړې کړل، داسې انګریزان (اتحاد جماهیر)، روسان او ناټوګۍ؛ خو وروسته د ماتې څخه یې ټول اتحادونه وپاشل/تقسیم شوه او په خپل منځ کې سره اخته شوه، اوس یې مشاهده کوو؛ خو افغانستان هاسې دنګ مقاوم ولاړ دی او تاریخي استقلال او د فتحو ورځې په ولولو او حماسو لمانځي.
نو ځکه چې الله تعالی کوم قوم ته په غوسه شي هغوی بیا په افغانانو وهي، په تاریخي روایتو کې راځي: په معجم البلدان کې د یاقوت حموي (م ۶۲۶هـ) له خوا نقل شوی، (وقد روي عن شريك بن عبد الله أنه قال: خراسان كنانة الله، إذا غضب على قوم رماهم بهم).
ژباړه: له شریک بن عبدالله څخه روایت دی، چې وایي: خراسان د الله تعالی ترکش، غشی (کنانة) دی، کله چې الله پر کوم قوم غضب وکړي، نو د خراسان خلک پرې ورولي.
د اسد ۲۸ مه د تاریخ له صفحو څخه
د اسد ۲۸مه او ۱۰۷ کلیزه د افغانستان په معاصر تاریخ کې له هغو مهمو او ویاړلو ورځو څخه ده چې د هېواد د سیاسي خپلواکۍ د بېرته ترلاسه کولو له تاریخي بهیر سره تړاو لري، دا ورځ د ۱۲۹۸ لمریز کال د اسد له ۲۸مې او د ۱۹۱۹م کال د اګست له ۱۹مې سره برابره ګڼل کېږي او د افغانستان د خپلواکۍ د ورځې په توګه لمانځل کېږي. د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې افغانستان د برتانوي هند او تزاري روسیې یعنې (د روسیې د پاچا یا امپراتور لقب وه، تزاري روسیه د تزارانو تر واک لاندې پخوانۍ روسیه)، ترمنځ د سترې سیالۍ په منځ کې پروت و، د افغانستان د بهرنیو اړیکو پر چارو د برتانوي نفوذ پراخوالی د دې سبب شوی و چې د هېواد د سیاسي واکمنۍ او بهرني سیاست د بشپړې خپلواکۍ موضوع د افغان ملت لپاره له اساسي مسئلو څخه ګرځيدلې وه.
په ۱۹۱۹م کال کې د درېیمې افغان انګلیس جګړې له پیل سره د افغانستان د خپلواکۍ مسئله نوي پړاو ته داخله شوه، امان الله خان د خپل واک له پیل څخه د افغانستان د بشپړې سیاسي خپلواکۍ موضوع ته ځانګړې پاملرنه وکړه. د ده د واکمنۍ په لومړیو میاشتو کې د افغانستان او برتانوي هند ترمنځ شخړه په جګړه بدله شوه، خو وروسته مذاکراتو ته لاره هواره شوه.
افغان ملت ته پیغام
د اسد ۲۸مه باید یوازې د یوې تاریخي پېښې د یادونې تر کچې محدوده نه شي، خپلواکي په اصل کې د یوه اسلامي ملت د سیاسي ارادې، ملي حاکمیت او د خپل راتلونکي په اړه د خپلواک تصمیم مفهوم لري. یو هېواد هغه مهال د خپلواکۍ له روحیې سره نږدې کېږي چې د خپلو اسلامي او ملي ارزښتونو او ملي مسایلو په اړه پرېکړې د خپل ولس د ګټو، اسلامي او ملي ارزښتونو پر بنسټ وکړي؛ د بهرني فشار پر وړاندې خپل اسلامي او ملي دریځ ولري او د خپلو خلکو د سوکالۍ، امنیت او پرمختګ لپاره خپله اسلامي اراده پیاوړې کړي.
له همدې امله د اسد ۲۸مه د تاریخ د لوستلو تر څنګ د راتلونکي لپاره د مسؤولیت احساس هم راژوندی کوي، د افغانستان تاریخ دا درس راکوي چې حاکمیت یوازې په شعارونو نه ساتل کېږي؛ بلکې د علم، یووالي، مسؤولیت پېژندنې، اقتصادي پیاوړتیا او د هېواد د بنسټونو په پیاوړتیا سره دوام مومي. نن چې افغانان د اسد ۲۸مه یادوي، د دې ورځې اصلي پیغام باید یوازې د تېر تاریخ ویاړ نه وي؛ بلکې راتلونکی مسؤولیت هم وي او داسې د خپلواکۍ حقیقي درناوی دا دی چې نوی نسل خپل تاریخ وپېژني، له تېرو تجربو زده کړه وکړي، د هېواد اسلامي ارزښتونه او د ملي ګټو په اړه ژور فکر ولړي او د افغانستان د علمي، اقتصادي، فرهنګي او ټولنیز پرمختګ لپاره خپله ونډه ادا کړي.
د دې ورځې تر ټولو مهم پیغام دا دی چې استقلالیت باید یوازې په تاریخ کې ونه لمانځل شي، بلکې په مسؤولیت منلو او د هېواد د راتلونکي په جوړولو کې ژوندۍ وساتل شي.
الله تعالی دې د اسد ۲۸مه د افغانستان د تاریخ شهیدانو، غازیانو او ټول افغان مجاهد ملت ته ستړیاوې او قزبانۍ په خپل عظیم دربار کې قبولې کړي.
