۱۲- د علم په زده کړه او پر هغه عمل د کولو کې اعتدال
د اسلام د اعتدال او منځلاریتوب له مظاهرو څخه یو هم د علم د زده کړې او پر هغه د عمل کولو ترمنځ د توازن ساتل دي. اسلام هغه سپېڅلی دین دی چې خپل پیروان د علم ترلاسه کولو، فکر، تدبر او د حقایقو د پېژندلو لوري ته هڅوي؛ خو په عین حال کې نه غواړي چې علم یوازې په معلوماتو پورې محدود پاتې شي او له عمل څخه بېل شي. لکه څنګه چې له علم او پوهې څخه بېپروايي ناپسنده او زیانمنه ده، همدارنګه یوازې په علم بسنه کول او په عملي ژوند کې یې نه پلي کول هم د اسلام له نظره د منلو وړ نه دي.
الله تعالی جلجلاله په هغو لومړنیو آیتونو کې چې پر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم یې نازل کړل، د لوستلو او زده کړې امر وکړ: ﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ﴾ [العلق: ۱]
دغه الهي امر په اسلام کې د علم او پوهې لوړ مقام څرګندوي. خو له بلې خوا، قرآن عظیمالشان په وار وار هغه کسان غندلي دي چې پر خپلو زده کړو عمل نه کوي.
الله تعالی جلجلاله فرمایي:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ﴾ [الصف: ۲-۳]
«اې هغو کسانو چې ایمان مو راوړی دی! ولې هغه څه وایاست چې خپله یې نه ترسره کوئ؟ د الله جلجلاله په نزد دا ډېره ناخوښه خبره ده چې یو څه ووایئ، خو عمل پرې ونه کړئ.»
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم هم له هغه علم څخه چې ګټه ونه لري، الله جلجلاله ته پناه غوښتله او فرمایل یې:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ» [مسلم]
دا مبارکه دعا څرګندوي چې د علم حقیقي ارزښت هغه مهال راڅرګندېږي چې د انسان په اخلاقو، چلند او ژوند کې مثبت بدلون راولي. حقیقي عالم هغه نه دی چې یوازې ډېر معلومات ولري، بلکې هغه څوک دی چې علم یې د تقوا، ښو اخلاقو او د خلکو د خدمت لامل وګرځي.
له بلې خوا، اسلام له علم پرته عمل هم نه مني؛ ځکه ډېری تېروتنې او انحرافات هغه مهال رامنځته کېږي چې انسان له پوهې او بصیرت پرته اقدام وکړي. له همدې امله، اسلام تل علم او عمل یو له بل سره تړلي ګڼلي دي؛ داسې علم چې د حق لاره روښانه کړي او داسې عمل چې علم په عملي واقعیت بدل کړي.
په دې برخه کې اعتدال دا دی چې مسلمان تل د علم د زده کړې په هڅه کې وي او ورسره خپلې زده کړې په خپل فردي او ټولنیز ژوند کې عملي کړي. هر څومره چې د انسان علم زیاتېږي، هماغومره باید د هغه د مسؤولیت احساس، تواضع او د اسلامي ارزښتونو پابندي هم پیاوړې شي.
له همدې امله، اسلام د علم او عمل ترمنځ نه بېلېدونکې اړیکه ټینګه کړې ده. هغه ټولنه چې علم یې له عمل سره او پوهه یې له اخلاقو سره مل وي، د ودې، پرمختګ او نېکمرغۍ پر لور به ګامونه اخلي؛ او همدا د اسلام د سپېڅلي دین د اعتدال او منځلاریتوب له ښکلو مظاهرو څخه شمېرل کېږي.
