د داعش تاوتریخوالطلبې ډلې د ټولو جنایتونو په منځ کې، د مذهبي اقلیتونو په ځانګړي توګه ایزدیانو، مسیحیانو او شیعه ګانو کړاو، د دې بشري تراژیدۍ د ریښتینو ابعادو یو ویروونکی انځور وړاندې کوي. ایزدیان، چې د منځني ختیځ یو له پخوانیو مذهبي اقلیتونو څخه شمیرل کیږي، په یوویشتمه پیړۍ کې د نسل وژنې له تر ټولو سازمانیافته تبلیغاتو سره مخ شول.
د ۲۰۱۴ کال د اګست په میاشت کې، کله چې داعشي خوارجو د عراق په شمال کې د سنجار ایزدي میشته سیمو باندې برید وکړ، په زرګونو کسان ووژل شول او ښځې او ماشومان جنسي غلامۍ ته یوړل شول. دا عملیات، چې په دقیق ډول پلان شوي وو، یوازې یو عادي پوځي برید نه و، بلکې د یو قوم او مذهب د بشپړې تباهۍ او له منځه وړلو لپاره یوه منظمه هڅه وه.
ایزدي ښځې د داعش ډلې غلامانو بازارونو کې پلورل کېدې او سړي او ځوان هلکان په ډله ایزه توګه اعدام کېدل. ډیری قربانیان چې د داعش له منګولو څخه په تیښته بریالي شول، له ژورو رواني زیانونو سره مخ شول چې درملنه به یې کلونه وخت ونیسي. که څه هم نړیوالې ټولنې په پیل کې دا ناورین وغنده، خو د ایزدیانو د ژغورنې لپاره یې ډیر عملي کار ونه کړ او دا پخوانی قوم یې خپل برخلیک سره یوازې پریښود.
د منځني ختیځ مسیحیان هم چې شتون یې دوه زره کاله پخوانۍ تاریخ لري، د داعش د بې ساري ظلمونو ښکار شول، په موصل او نینوا دښته کې، لرغونې ځايونه ویجاړې شوې، او مسیحي کورنۍ د درنو مالیاتو له ورکړې یا د اسلام له منلو وروسته له خپلو کورونو وشړل شوې. داعش د مصري او ایتوپیایي مسیحیانو د اعدام ویډیوګانو په خپرولو سره، مسیحي نړۍ ته یو څرګند پیغام واستوه چې په منځني ختیځ کې د دوی لپاره ځای نشته.
دا دښمنانه پالیسي د دې لامل شوه چې د بین النهرین د مسیحي ټولنو ډیری وروستي پاتې شوي کسان چې نسلونه یې په دې سیمه کې ژوند کاوه، خپل کورونه او هیواد پریږدي. په لاس لیکل شویو کتابونو او لرغونو اثارو په شمول د مسیحیانو د کلتوري میراث له منځه وړل، د دې لامل شول چې د سیمې کلتوري تنوع ته نه جبرانیدونکی زیان ورسېږي او اغیزې به یې راتلونکو نسلونو ته هم پاتې شي.
شیعه ګان هم د داعش په ایډیالوژۍ کې د اصلي دښمن په توګه، د دې ډلې د بې رحمه بریدونو هدف ګرځیدلي. د ۲۰۱۴ کال په کمپ سپایکر کې د سلګونو شیعه عسکرو د وژلو له ناورین څخه نیولې، تر ټول عراق او سوریې کې د شیعه ګانو د جوماتونو او حرمونو تر چاودنو پورې، داعش د دې ټولنې د فزیکي له منځه وړلو لپاره خپل ټول توان وکاروه.
دا منظم تاوتریخوالی د هغه فکر پر بنسټ رامینځته شوی و چې شیعه ګان یې کافران او مشرکان بلل او د هغوی وژنه یې شرعي واجب ګڼله. حتی شیعه ماشومان هم له دې تاوتریخوالیو څخه خوندي نه وو او په ډیری مواردو کې موږ د شیعه کورنیو ډله ایز اعدام ولید. داعش په موصل او تکریت کې د شیعه ګانو قبرونو د ویجاړولو ویډیوګانو په خپرولو سره، هڅه کوله خپل مذهبي کرکه وښيي. دې پالیسۍ په سیمه کې فرقهایز تاوتریخوالی زیات کړ او د عراق په ټولنه یې داسې زخمونه پاتې کړل چې د رغیدو لپاره یې ډیر وخت ته اړتیا لري.
د داعش له سقوط وروسته د دې قربانیانو برخلیک هم روښانه نه و. ډیری ایزدي ښځې چې جنسي تیری پرې شوی و، په خپلو ټولنو کې له طعنو او سپکاویو سره مخ شوې. له دې اجباري اړیکو څخه زیږېدلي ماشومان، له پېچلو هویتي ستونزو سره مخ دي. پاتې شوي مسیحیان اکثرا خپلو کورونو ته د ستنیدو لیوالتیا نلري او شیعه ګانو چې خپل ګران کسان یې له لاسه ورکړي، غچ اخیستنې ته مخه کړې ده. دا بشري تراژیدي ښیي چې د داعش نفرت پارونکې ایډیالوژۍ هغه ټولنې چې پیړۍ پیړۍ یې یوځای ژوند کاوه، له یو بل څخه جلا کړې.
د دې ټولنیزو اړیکو بیا رغونه به یوه اوږده پروسه وي چې سیمه ایزو او نړیوالو هڅو ته اړتیا لري. په پای کې، د دې هېر شویو قربانیانو یاد باید د راتلونکو نسلونو لپاره د خبرداری په توګه پاتې شي ترڅو بل تیاره لکه داعش بیا د منځني ختیځ سیوری ونه کړي.
