نو دلته اړینه ده چې د علماوو د فتواوو او د مظلوم ولس د باور او غبرګون ترمنځ اړیکه له یوه بل مهم منطقي او فکري اړخه هم وڅېړل شي؛ داسې اړخ چې د دې ټولې موضوع جوهر لا روښانه کوي. د غورځنګونو د مخنیوي لپاره د صادرېدونکو فتواوو په تړاو اساسي او د بحث وړ پوښتنه دا ده: «ایا د شریعت په تله کې د یادو علماوو دریځ متوازن او یو شان دی؟»
کله چې علماء د مظلوم له لوري د غبرګون په توګه راولاړ شوی وسلهوال مقاومت ګډوډي او فتنه بولي، یا یې د رامنځته کېدو اندېښنه څرګندوي او پر ضد یې په ډېر ټینګار فتواوې صادروي، نو ایا د دوی له لوري په همدې شدت، پرلهپسې توګه او زړورتیا د ظالم دولت، د هغه د جابرو واکمنانو او بېعدالتي کوونکو ادارو د کړنو شرعي محاکمه هم کېږي او پر ضد یې فتواوې هم صادرېږي؟
که د تلې یوه پله، یعنې د مظلوم د مخنیوي پله، د نصیحتونو او فتواوو له درانه بار څخه پر ځمکه پرته وي، خو بله پله، یعنې له ظلمه د ظالم د راګرځولو پله، په هوا کې ځوړنده پاتې وي یا د دولتي مصلحتونو قرباني شي، نو طبیعي ده چې مظلوم ولس پر دې علمي طبقې خپل دیني او اخلاقي باور له لاسه ورکړي. ځکه شریعت او د هغه علم د کومې ځانګړې طبقې، ټبر یا موروثي علمي مسند شخصي ملکیت نه دی. دا یو نړیوال او فطري علم دی چې مظلوم یې هم زده کولای شي او زده کوي یې.
له همدې امله، کله چې مظلوم ولس ویني چې د علماوو د فتواوو ټول بهیر یوازې د روا وسلهوال مقاومت د لاسونو د تړلو لپاره کارول کېږي او د ظالم پر ستم د چوپتیا پرده غوړېدلې ده، نو د دغو یو اړخیزو فتواوو د نه منلو لپاره شرعي جواز لټوي او مومي یې. مظلومه طبقه د قرآن او سنتو د نړیوالو اصولو، یعنې د دفاع د حق، قصاص او عدالت په رڼا کې دا دریځ خپلوي: «کله چې زموږ د داد غوښتنې هېڅ دروازه پرانیستې نه وي او فتوا ورکوونکي هم د ظالم د لاس په نیولو کې نه تر سترګو کېږي، نو د خپلو حقونو او خپل شتون ساتنه زموږ بنسټیزه او شرعي دنده ده.»
په داسې نازک پړاو کې مظلوم ولس په دې توکل او ایماني باور د وسلهوال مقاومت لاره خپلوي چې دی پر حق او مظلوم دی، نو الهي نصرت به ورسره وي. که له یوې خوا علما «یوازې د کورنۍ جګړې په څېر د احتمالي اندېښنو» پر بنسټ د غورځنګ د دوام مخه نیسي، نو له بلې خوا مظلوم د خپل دفاعي حق پر بنسټ دا هیله او باور لري چې: «الله تعالی به د ده نیت او اړ حالت ته په کتو، نه یوازې له غیبو له دې کمزوري سره مرسته وکړي، بلکې دا روا دفاعي غورځنګ به له فتنې، د نورو لاس ته له لوېدو او د هغوی د موخو لپاره له کارېدو، او هېواد به د کورنۍ جګړې په ګرداب کې له ډوبېدو هم وساتي.»
له بلې خوا، تاریخ هم شاهد دی چې کله په نړۍ کې کوم حکومت ظالم شي، نو امکانات او سرچینې یې تل تر مظلوم ولس ډېرې وي. که یوازې «د امکاناتو کمښت» یا «د ګډوډۍ اندېښنه» پلمه ګرځول کېدای، نو د اسلام په تاریخ کې به هېڅ لویه معرکه نه وای رامنځته شوې.
د انګرېز د استعمار په پېر کې د هند ستر عالم، شیخ الهند مولانا محمود حسن رحمه الله، د «ریشمي رومال» غورځنګ بنسټ کېښود. برتانوي حکومت بېشمېره امکانات، پوځ او خورا پرمختللې وسلې درلودې او علما د توپونو خولو ته تړل کېدل او الوزول کېدل؛ خو له دې سره سره، شیخ الهند او مولانا عبیدالله سندهي له افغانستان او نورو هېوادونو سره په ګډه د وسلهوال مقاومت لپاره منظم پلان جوړ کړ؛ ځکه دوی پوهېدل چې د غاصب او ظالم پر وړاندې چوپتیا د هغه ظلم ته دوام وربښي.
وسلهوال مقاومت کله په ګډوډۍ بدلېږي؟
باید څرګنده وي چې وسلهوال مقاومت په خپله نه په فتنه بدلېږي او نه په کورنۍ جګړه. دا هغه مهال د تباهۍ لامل ګرځي چې د غورځنګ واګې د داسې «ملتپالو، دنیاپالو یا ناتربیه شوو کسانو» لاس ته ولوېږي چې نه په دین سم پوهېږي او نه د انسان د ژوند د حرمت احساس لري. کله چې د غورځنګونو موخه یوازې غچ اخیستل شي، نو پر عامو وګړو، ماشومانو او هغو کسانو هم بریدونه پیلوي چې په شخړه کې هېڅ ښکېلتیا نه لري؛ دا کار په شریعت کې په کلکه حرام او په ځمکه کې فساد دی.
د دې ستونزې تر ټولو مهم حل دا دی چې: «د داسې روا او اړین وسلهوال مقاومت مشري په خپله د باکرداره، پرهېزګارو او په علم کې د پاخه مقام لرونکو علماوو په لاس کې وي. یعنې علما دې د دې پر ځای چې له مقاومته د مظلوم د راګرځولو لپاره فتواوې صادروي، په خپله د مظلومانو مټ او ملاتړ شي او مشري یې پر غاړه واخلي.»
نو کله چې علما په خپله د داسې غورځنګونو مشري کوي:
۱. غورځنګ د شخصي او قومي ګټو لپاره د نورو لاس ته له لوېدو او ناوړه کارونې څخه ژغوري.
۲. د شریعت ټاکلي حدود، لکه عامو وګړو، ښځو، ماشومانو او غیرجنګي کسانو ته د زیان نه رسولو اصول، په کلکه عملي کوي.
۳. د غورځنګ لوری یوازې «د ظلم دفع کولو» او «د عدالت ټینګولو» ته ځانګړی ساتي.
د دې تر ټولو لویه معاصره بېلګه د افغانستان د اسلامي امارت شل کلنه مبارزه ده. یوې خوا ته د نړۍ تر ټولو ستر زبرځواک، امریکا، او ۴۷ متحد هېوادونه وو؛ بلې خوا ته بیا له امکاناتو بېبرخې، خو پر ایماني ځواک سمبال ولس او مجاهدین وو چې د علماوو تر منظمې مشرۍ لاندې جنګېدل. دې مقاومت نه یوازې دښمن ته ماتې ورکړه، بلکې د منظم دیني نظم او انضباط له امله یې هېواد په دوامداره کورنۍ جګړه کې له ډوبېدو هم وژغوره.
ایماني یووالی او نبوي زېری
د ټولیز مظلومیت په دې پړاو کې تر ټولو مهم څیز «ایماني ځواک» او «یووالی» دی؛ لکه څنګه چې د «سنن أبي داود» په ۴۲۹۷ شمېره حدیث کې راغلي دي.
له سیدنا ثوبان رضي الله عنه څخه روایت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:
«ژر به نور قومونه پر تاسو داسې راټول شي او درباندې راپرېوځي، لکه خوړونکي چې پر دسترخوان راټولېږي.»
صحابهوو عرض وکړ:
«اې د الله رسوله! ایا هغه مهال به زموږ شمېر لږ وي؟»
رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:
«نه، بلکې په هغه ورځ به تاسو ډېر یاست، خو د سمندر د ځګ په څېر به بېوزنه یاست. الله به ستاسو د دښمنانو له سینو ستاسو وېره وباسي او ستاسو په زړونو کې به “وهن” واچوي.»
پوښتنه وشوه:
«وهن څه دی؟»
ویې فرمایل:
«له دنیا سره مینه او له مرګه وېره.»
دا مبارک حدیث څرګندوي چې کله مسلمانان په خپلو کې تیت او پرک شي او د دنیا هوساینه یا وېره د خپل ژوند تلپاتې ملګرې وګرځوي، نو په اسانۍ د ظلم ښکار کېږي.
نو د یوه مظلوم لپاره اسلامي شریعت د بېزړتوب، بېوسۍ او ظالم ته د ګونډو وهلو نوم نه دی. که قضایي نظام ناکام شي، دولت په خپله ظالم شي او د اصلاح هره لاره وتړل شي، نو د خپلو حقونو او خپل شتون د بقا لپاره وسلهوال مقاومت د مظلوم انساني، فطري او شرعي حق ګرځي.
شرط یوازې دا دی چې دا مقاومت د احساساتو یا دنیوي ګټو قرباني نه شي؛ بلکې داسې باعمله علما او پرهېزګار کسان یې مشري وکړي چې د امت د یووالي فضا رامنځته کړي، ایماني ځواک راویښ کړي او د جګړې د اخلاقي اصولو په مراعاتولو سره د مظلومانو لپاره د رښتیني عدالت، سولې او خیر وسیله وګرځي.
