۱۵. د واک او مسؤولیت په کارولو کې اعتدال
واک، صلاحیت او مسؤولیت له هغو سترو نعمتونو څخه دي چې الله تعالی یې خپلو ځینو بندګانو ته ورپه برخه کوي خو د اسلام له نظره واک تر دې مخکې چې امتیاز وي، امانت او مسؤولیت دی. هر هغه څوک چې د ټولنې په هره کچه کې صلاحیت او اختیار ولري، د الله تعالی او د هغه د بندګانو پر وړاندې مسؤول دی او د قیامت په ورځ به د خپل واک د کارولو د څرنګوالي په اړه پوښتل کېږي. اسلام له خپل طلوع سره سم د واک مفهوم له استبدادي او ځانمحور لیدلوري څخه را وایست او هغه یې د عدالت، خدمت او مسؤولیت په چوکاټ کې تعریف کړ.
له همدې امله حاکم، قاضي، عالم، رئیس، آمر، مدیر، معلم، د کورنۍ پلار او هر هغه څوک چې کوم مسؤولیت پر غاړه لري، مکلف دی چې له خپل صلاحیت څخه د خلکو د مصلحتونو د تأمین او د عدالت د پلي کولو په موخه کار واخلي. الله تعالی په قرآن کریم کې فرمایي: إِنَّ اللهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ. النساء: ۵۸
ژباړه: بېشکه الله تعالی تاسو ته امر کوي چې امانتونه خپلو خاوندانو ته وسپارئ او کله چې د خلکو ترمنځ پرېکړه کوئ، په عدالت پرېکړه وکړئ.
دغه مبارک آیت د مسؤولیت او مدیریت په اړه د اسلام له مهمو اصولو څخه یو اصل بیانوي؛ ځکه واک هغه مهال مشروع او ارزښتمن وي چې له عدالت او امانتدارۍ سره مل وي.
له بلې خوا اسلام د واک له هر ډول ناوړه ګټې اخیستنې، ظلم، تبعیض، قومپالنې، استبداد او ځانواکۍ سره په کلکه مخالفت کړی دی. تاریخ ښيي چې ټولنه هغه مهال له بحران، نارضایتۍ او ړنګېدو سره مخ شوې ده چې واکمنان یې د عدالت له لارې اوښتي او واک یې د ځان د لوړ ګڼلو او د شخصي ګټو د تأمین وسیله ګرځولې ده.
د اسلام ګران پیغمبر صلیاللهعلیهوسلم فرمایي: كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ. بخاري او مسلم
ژباړه: تاسو ټول سرپرستان یاست او تاسو ټول به د هغو کسانو په اړه چې ستاسو تر مسؤولیت لاندې دي، مسؤول او ځوابویونکي یاست.
پورته حدیث څرګندوي چې مسؤولیت یوازې تر حاکمانو او واکمنانو پورې ځانګړی نه دی، بلکې هر انسان به د خپل مسؤولیت په محدوده کې تر پوښتنې لاندې راځي.
له بلې خوا اسلام د مسؤولیتونو په ترسره کولو کې له کمزورۍ، بېپروايۍ او غفلت سره هم موافق نه دی. له بده مرغه نن ځینې کسان د نرمخویۍ او مدارا په پلمه د عدالت له پلي کولو او د خپلو دندو له ترسره کولو ډډه کوي، چې دا هم له اعتدال څخه یو ډول انحراف بلل کېږي. لکه څنګه چې سختګیري او استبداد ناوړه اعمال دي، همدارنګه کمزوري او بېکفایتي هم زیانمن دي.
لنډه دا چې اسلامي اعتدال ایجابوي چې مسؤولین د خپلو دندو په ترسره کولو کې قاطع واوسي خو دا قاطعیت باید له عدالت، رحمت، حکمت او د خلکو د حقوقو له رعایت سره مل وي؛ نه داسې سختګیره وي چې د ظلم او کرکې سبب جوړ شي او نه داسې بېپروا وي چې د خلکو حقوق ضایع او د ټولنې نظم زیانمن شي.
همدارنګه د واک په کارولو کې د اعتدال له نښو څخه یوه دا ده چې له اهل علم، تجربهلرونکو او د نظر له خاوندانو سره مشوره وشي. الله تعالی په قرآن کریم کې د مؤمنانو د صفت په بیانولو سره فرمایي: وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ.
الشوری: ۳۸
ژباړه: او د دوی چارې د دوی ترمنځ په مشورې سره ترسره کېږي.
مشوره د ځانرأیۍ او استبداد مخه نیسي او د لا سمو او عادلانه پرېکړو لپاره زمینه برابروي. له همدې امله اسلام واک د تسلط او تفوق وسیله نه، بلکې یو الهي امانت ګڼي چې باید د خلکو د خدمت، د عدالت د تحقق، د افرادو د حقوقو د ساتنې او د ټولنې د مصلحتونو د تأمین په لاره کې وکارول شي. هرکله چې مسؤولینو دا اصل رعایت کړ ټولنه به د امنیت، ثبات او پرمختګ پر لوري حرکت وکړي او چې کله له دې اصل څخه واټن ونېسي د ظلم، فساد او بېعدالتۍ لپاره به زمینه برابره شي.
