د سیمې سیاست کله ناکله په رسمي اعلامیو کې نه، بلکې د پېښو په تسلسل کې لوستل کېږي. یوه چاودنه، ورپسې تورونه، هوايي بریدونه او بیا د مقابل لوري پر خاوره د وسلهوالو د نفوذ ادعاوې؛ که دا پېښې جلا جلا وکتل شي، عادي امنیتي پېښې ښکاري، خو کله چې د وخت، هدف او له پېښو وروسته رامنځته شوې سیاسي او تبلیغاتي فضا له مخې سره وتړل شي، د یوې پراخې سیمهییزې امنیتي او سیاسي معادلې تصویر ترې څرګندېږي.
په ۲۰۲۶ کال د سپټمبر په ۱۸مه په کوهاټ کې پر امنیتي تأسیساتو خونړی برید وشو چې لږ تر لږه ۲۳ کسان په کې ووژل شول. درې ورځې وروسته، د سپټمبر په ۲۱مه، پاکستاني الوتکو د افغانستان پر کونړ او پکتیکا هوايي بریدونه وکړل. پاکستان ادعا وکړه چې وسلهوال یې په نښه کړي، خو افغان لوري د ملکي تلفاتو خبره وکړه او ملګرو ملتونو هم په کونړ کې د ملکي وګړو د وژل کېدو موضوع تایید کړه. د سپټمبر په ۲۶مه، ډېره اسماعیل خان بیا د یوه خونړي برید شاهد شو چې ۱۲ کسان په کې ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شول.
دلته مهمه پوښتنه یوازې دا نه ده چې د دغو بریدونو عاملین څوک وو؛ بلکې دا هم باید وڅېړل شي چې د بریدونو له رامنځته کېدو وروسته چا ترې سیاسي او ستراتیژیکه ګټه اخیسته، ولې د پاکستان د کورنیو امنیتي پېښو مسیر ژر تر ژره افغانستان ته اړول کېږي او ایا دغه امنیتي فضا د ځانګړو سیاسي موخو لپاره د فشار د وسیلې په توګه کارول کېږي که نه. البته دا پوښتنې په خپله د بریدونو د اصلي طراح ثبوت نه دي، خو د پېښو د سیاسي استعمال د څېړلو لپاره جدي زمینه برابروي.
پاکستان له اوږدې مودې راهیسې د خپلو داخلي امنیتي ستونزو یوه برخه له افغانستان سره تړي. اسلاماباد پر کابل تور لګوي چې پاکستانضد وسلهوالو ته پناه ورکوي، خو اسلامي امارت دغه ادعاوې رد کړې دي. د کوهاټ له برید وروسته هم د پاکستان د چارواکو تمرکز تر ډېره پر افغانستان و او څو ورځې وروسته یې پر افغان خاوره هوايي بریدونه وکړل. له همدې امله یوه مهمه پوښتنه دا ده چې ایا په پاکستان کې هر نوی لوی برید د افغانستان پر وړاندې د سیاسي فشار، پوځي اقدام او نړیوالې سیاسي جبهې د جوړولو لپاره د وسیلې په توګه کارول کېدای شي؟
دا مسئله په داسې وخت کې لا مهمه کېږي چې پاکستان له کورنیو سیاسي فشارونو، اقتصادي ستونزو او له افغانستان سره له امنیتي کړکېچ سره مخ دی. په داسې شرایطو کې د «بهرني امنیتي ګواښ» مطرح کول کولی شي د کورنیو سیاسي بحثونو تمرکز بدل او د امنیت موضوع د لومړیتوب په توګه مطرح کړي. د پاکستان په معاصر تاریخ کې د پوځ او استخباراتي جوړښت پراخ رول ته په پام سره، کله چې لوی امنیتي بریدونه د پراخ امنیتي سیستم تر څار لاندې رامنځته کېږي او وروسته یې جهت افغانستان ته اړول کېږي، د دې جوړښت د نقش، ګټې او احتمالي سیاسي استعمال په اړه پوښتنې مطرح کېدل طبیعي دي؛ خو د دې پوښتنو د اثبات لپاره خپلواکې څېړنې او شواهد اړین دي.
له بلې خوا، د پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې د ۲۰۲۶ کال د اګست د ۷مې ګډ دفاعي تړون او د اګست په ۳۱مه د هغه د عملي کولو لپاره د ستراتیژیکې سیاسي او دفاعي همکارۍ د تنظیم په پام کې نیولو سره، د پاکستان د امنیتي وضعیت هره لویه پېښه د دې هېواد د نوي سیمهییز امنیتي رول له بحث څخه جلا نه شي ارزول کېدای. د دفاعي همکاریو، ګډو پوځي ظرفیتونو، ټکنالوژۍ او امنیتي ترتیباتو د پراختیا په شرایطو کې، د پاکستان داخلي امنیتي بحران کولی شي د دغه هېواد د بهرنیو دفاعي همکاریو او سیمهییزو امنیتي اړتیاوو د مطرح کولو لپاره سیاسي اهمیت پیدا کړي.
په ورته وخت کې، د افغانستان د اقتصادي اړیکو د تنوع هڅې د سیمې په ستراتیژیکه معادله کې نوی بدلون رامنځته کوي. د کانونو، انرژۍ، ترانزیټ او بهرنیو پانګونو په برخو کې له سعودي عربستان، منځنۍ اسیا، چین، ایران او نورو هېوادونو سره د افغانستان د اړیکو پراختیا کولی شي د یوه واحد اقتصادي مسیر له انحصار څخه د افغانستان د وتلو زمینه برابره کړي. د سعودي «دالتا» شرکت له لوري د افغانستان د نفتو او ګازو په برخه کې مطرح شوې طرحې، د هرات د کشک او تیرپل اکتشافي پروژې او له هرات څخه تر سپین بولدک پورې د احتمالي ګاز نللیکې ارزونه په همدې لړ کې د پام وړ دي.
د افغانستان د اقتصادي اړیکو پراختیا او د نویو نړیوالو شریکانو راجلبول په بالقوه ډول د پاکستان هغه اقتصادي او ترانزیټي نفوذ محدودولی شي چې د کلونو په اوږدو کې یې پر افغانستان درلود. له همدې امله، د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه منفي تبلیغات، د ناامنۍ د پراخېدو تصور او د بهرنیو پانګهوالو د اندېښمنولو هڅې، که په قصدي ډول ترسره کېږي، کولی شي د افغانستان د اقتصادي اړیکو د پراختیا پر وړاندې د فشار د وسیلې بڼه غوره کړي. خو د دې ادعا د ثابتولو لپاره باید مشخص شواهد وړاندې شي.
د سپټمبر د پېښو په لړۍ کې بله مهمه موضوع د افغانستان او پاکستان ترمنځ د متقابلو تورونو بڼه ده. د افغانستان دفاع وزارت ادعا کړې چې یو شمېر وسلهوال د پاکستان له خاورې د نورستان د کامدېش پر لور اوښتي وو او د دغو کسانو په منځ کې یې د پخواني حکومت ځینې امنیتي منسوبین هم یاد کړي چې ګواکې د پاکستاني استخباراتو له لوري جذب، روزل او تمویل شوي وو. پاکستان بیا د افغانستان له خاورې د وسلهوالو د فعالیت ادعا کوي. د دواړو لورو دغه متضاد روایتونه ښيي چې د امنیتي پېښو په اړه د مسؤلیت، سرچینې او موخې موضوع لا هم د جدي او خپلواکې څېړنې اړتیا لري.
په دې ټوله معادله کې د اسلامي امارت دریځ هم د پام وړ دی. د پاکستان له پرلهپسې تورونو، د پولې پر سر فشارونو او د سپټمبر د ۲۱مې له هوايي بریدونو وروسته، افغان چارواکو د خپل حاکمیت او هوايي حریم د دفاع دریځ څرګند کړی، پاکستاني ډیپلوماتیک استازی یې احضار کړی او اعتراض یې ثبت کړی؛ خو د وضعیت د پراخې جګړې پر لور د تلو د مخنیوي هڅه یې هم کړې ده. دغه دریځ باید د کړکېچ د لا پراخېدو د مخنیوي په چوکاټ کې وکتل شي، نه دا چې د راتلونکو اقداماتو په اړه له مخکې کومه پایله ترې واخیستل شي.
په مجموع کې، له کوهاټه تر کونړ او له ډېره اسماعیل خان څخه تر نورستانه د سپټمبر د پېښو تسلسل دا پوښتنه جدي کوي چې ایا په سیمه کې امنیتي بحرانونه یوازې د امنیتي پېښو په توګه پاتې کېږي، که د سیاسي فشار، پوځي اقدام، تبلیغاتي فضا او سیمهییزو ستراتیژیکو موخو لپاره هم ترې استفاده کېږي. د پاکستان لپاره د افغانستان پر وړاندې د امنیتي فشار دوام، او د افغانستان لپاره د خپل حاکمیت، اقتصادي اړیکو او سیمهییزو همکاریو د پراختیا ساتنه، د راتلونکو تعاملاتو مهم عناصر جوړوي.
له همدې امله، د هرې راتلونکې لویې امنیتي پېښې په اړه باید د مسؤلیت له اعلانولو وړاندې درې اساسي موضوعات په خپلواکه توګه وڅېړل شي: بریدګر څوک وو، د برید اصلي موخه څه وه، او له پېښې وروسته کوم لوري سیاسي، امنیتي یا ستراتیژیکه ګټه ترلاسه کړه؟ د دغو پوښتنو له دقیقې څېړنې پرته، د هرې پېښې سمدستي سیاسي تعبیر کولی شي د سیمې د لا زیات کړکېچ او بېباورۍ سبب شي.
