کله چې د ۱۹۷۹م کال د ډسمبر په وروستیو شپو کې د شوروي اتحاد پوځونه د افغانستان خاورې ته داخل شول، د افغانستان په معاصر تاریخ کې یوه خونړۍ او اوږده جګړه پیل شوه. دا یرغل چې نږدې لس کاله یې دوام وکړ، نه یوازې سیاسي نظام بدل کړ، بلکې د ټولنې جوړښت، اقتصاد، کلتور او انساني ژوند یې ژور اغېزمن کړ.
شوروي ځواکونه د خپلو درنو وسلو، الوتکو او زغرهوالو ټانکونو سره هېواد ته راغلل. ګڼ شمېر کلي او ښارونه د هوايي بمباریو هدف وګرځېدل. په کلیوالو سیمو کې د ځمکنيو عملیاتو پر مهال کورونه وسوځول شول، کرنیزې ځمکې ویجاړې شوې او زرګونه بېګناه وګړي ووژل شول. د نړیوالو اټکلونو له مخې، په دې جګړه کې له یو میلیون څخه ډېر افغانان ووژل شول او میلیونونه نور کډوال شول.
د جګړې تر ټولو دروند بار پر عام ولس ولوېد. ماشومان یتیمان شول، میندې کونډې شوې او کورنۍ ټوټې ټوټې شوې. په زرګونو بې ګناه کسان زندانونو ته ولېږدول شول او ځینې بې درکه شول. د خلکو د سیاسي او مذهبي باورونو پر وړاندې سخت چلند کېده او هر هغه چا چې د اشغال پر وړاندې غږ پورته کاوه، د تعقیب او سزا سره مخ کېده.
په همدې موده کې میلیونونه افغانان اړ شول چې ګاونډیو هېوادونو ته کډه وکړي. د کډوالۍ دا څپه د افغانستان د تاریخ له سترو انساني بحرانونو څخه وه. کډوال کلونه کلونه د مهاجرت په کمپونو کې د سختو شرایطو لاندې ژوند ته اړ شول.
اقتصادي زیربناوې، لکه سړکونه، پلونه، فابریکې او ښوونځي سخت زیانمن شول. کرنیز سکتور، چې د هېواد د اقتصاد ملا تیر و، د جګړې له امله کمزوری شو. ماینونه په پراخه کچه ښخ شول چې تر نن ورځې پورې د افغانانو ژوند ګواښي او هر کال ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اړوي.
خو له دې ټولو سره سره، افغان ولس د خپل هویت او عقیدې د ساتنې لپاره مبارزې ته دوام ورکړ. بالاخره د ۱۹۸۹م کال د فبرورۍ په ۱۵مه، چې زموږ په هېواد کې د دلوې له ۲۶مې سره سمون لري، شوروي ځواکونه له ډېرې سختې تاريخي او شرموونکې ماتې څخه وروسته، له افغانستانه وشړل شول. دا ورځ د یوې سترې امپراتورۍ د ماتې او د افغان ولس د مقاومت د بریا په توګه یادیږي.
خو د تاریخ دا بدلیدونکی فصل موږ ته یو بل مهم درس هم راکوي: که څه هم افغان ولس اشغال مات کړ، خو د جګړې له پای وروسته سیاسي اختلافاتو او داخلي شخړو هېواد له نوو ستونزو سره مخ کړ. دا حقیقت څرګندوي چې د بهرني یرغل پر وړاندې بریا باید د ملي یووالي، سیاسي تفاهم او د دولت جوړونې په هوښیارانه تګلارو تعقیب شي.
نن چې د دلوې ۲۶مې یاد تازه کوو، باید دا ورځ یوازې د تېر ویاړ نښه ونه ګڼو، بلکې د راتلونکي لپاره د عبرت سرچینه یې وګرځوو. ازادي په قربانۍ ترلاسه کېږي، خو په تدبیر، یووالي او عدالت ساتل کېږي. که موږ د تاریخ له دې فصل څخه سم درس واخلو، کولای شو چې راتلونکی نسل ته یو باثباته، سولهییز او سرلوړی افغانستان پرېږدو.
