کله چې د یوه هېواد پر ملي خپلواکۍ کوم بهرنی ځواک برید کوي، نو اړینه نه ده چې پر پولو یې ټانکونه ور اوښتي وي او یا یې په فضا کې جنګي الوتکې الوتنې کوي. د یوویشتمې پېړۍ په جیوپولیټیک کې تر ټولو خطرناکې جګړې هغه دي چې پرته له یوې مرمۍ، یوازې د تړونونو، د پورونو د اسنادو او د بېبرخې ټولنیزو قشرونو د رواني خلاوو په وسیله پر مخ وړل کېږي.
کله چې یو نظام له دننه کمزوری شي، بهرني لوري د موریانو په څېر پکې ننوځي او په تدریجي ډول یې د ژوند پر مهمو رګونو خپل نفوذ ټینګوي. د دې پټ نفوذ (Infiltration) د درک لپاره اړینه ده چې اقتصادي، سیاسي او ټولنیز اړخونه یې د یوې تړلې کړۍ په توګه وڅېړو.
تر ټولو لومړی به د اقتصاد پر مهمو رګونو د واکمنۍ او د «پورونو د ډیپلوماسۍ» موضوع وڅېړو. کله چې په کوم نظام کې د بهرني نفوذ تر ټولو څرګنده نښه لټوو، نو هغه ډېری وخت د اقتصاد له لارې راڅرګندېږي. د نړیوالو مالي اړیکو په ادبیاتو کې دې ته «د پورونو جال ډیپلوماسي» (Debt Trap Diplomacy) ویل کېږي. په دې تګلاره کې یو ځواکمن هېواد یو کمزوري یا مخ پر ودې هېواد ته د لویو زېربنايي پروژو د پلي کولو لپاره د میلیاردونو ډالرو پورونه ورکوي.
په پیل کې دغه پروژې د پرمختګ او سوکالۍ هیلې راژوندۍ کوي، خو کله چې کوربه هېواد د اقتصادي بحران یا کمزورې ادارې له امله د دغو پورونو او درنو سودونو د بېرته ورکړې توان له لاسه ورکړي، نو د لوبې اصلي څېره څرګندېږي. په داسې حالت کې، د نغدو پیسو پر ځای د «پور په بدل کې د ملکیت» (Debt-for-Equity Swap) فورمول عملي کېږي.
د دې تر ټولو مشهور مثال د سریلانکا د همبنټوټا (Hambantota) بندر دی. کله چې سریلانکا د دغه بندر د جوړولو لپاره اخیستي پورونه بېرته ورنه کړای شول، اړ شوه چې بندر او شاوخوا زرګونه جریبه ځمکه د ۹۹ کلونو لپاره چین ته په قانوني اجاره وسپاري. دا ډول نفوذ یوازې تر بندرونو محدود نه پاتې کېږي، بلکې د هېواد د انرژۍ او ګازو تر شبکو هم رسېږي. د بېلګې په توګه، که پاکستان د خپلو دوراني پورونو (Circular Debt) له امله دې ته اړ شي چې د «سوئي ناردرن ګاز پایپ لاینز» په څېر د خپلو ستراتیژیکو شرکتونو ونډې یا اداري واک بهرنیو شرکتونو ته وسپاري، نو په عملي ډول د خپلې اقتصادي خپلواکۍ یوه مهمه برخه له لاسه ورکوي.
کله چې د یوه هېواد د ګازو او برېښنا د وېش شبکو معلومات او د پرېکړو واک د بهرنیو لورو لاس ته ولوېږي، نو د بیو ټاکل، د انرژۍ د وېش لومړیتوبونه او د خلکو د ملاتړ په څېر مهمې پرېکړې نور د هماغه هېواد د حکومت تر بشپړ واک لاندې نه پاتې کېږي. که، فرضاً، یو هېواد له اقتصادي پلوه بشپړ ناتوانه شي، نو دغه محدود کنټرول په بشپړ مالکیت هم بدلېدای شي. د ۹۹ یا ۱۰۰ کلنې اجارې په موده کې بهرني ځواکونه له دغو شتمنیو څخه اعظمي اقتصادي ګټه ترلاسه کوي، او د نړیوالو محکمو د حقوقي ملاتړ له امله کورني حکومتونه او محکمې هم ډېری وخت د اغېزمن اقدام توان نه لري.
تر هغه چې د اجارې موده پای ته رسېږي، یا خو شتمني خپله اقتصادي ګټه له لاسه ورکړې وي، او یا هم د ځواک نابرابري کوربه هېواد دې ته اړ باسي چې تړون بېرته وغځوي. د یوه هېواد پر ملي خپلواکۍ د اغېز کولو دویم مهم وسیله د روایتونو جګړه او فکري برلاسي ده. له اقتصادي نفوذ سره یو ځای، بل خاموش برید د فکر او عامه روایتونو په ډګر کې ترسره کېږي. هر هغه څوک چې غواړي یو نظام له دننه بدل کړي، لومړی هڅه کوي د خلکو او د پرېکړه کوونکو کړیو ذهنیت بدل کړي.
کله چې رسنۍ، ښوونیز نصاب او څېړنیز مرکزونه په ناڅاپي ډول د کوم ځانګړي بهرني ځواک په ګټه یو اړخیز روایتونه خپرول پیل کړي، دا د فکري نفوذ نښه ګڼل کېدای شي. سیمهییز کلتور او دودونه وروسته پاتې معرفي کېږي، او بهرنی ژوندانه د «عصري کېدو» تر نامه لاندې داسې تپل کېږي چې ټولنه ورو ورو خپلې فکري ریښې له لاسه ورکړي.
په ټولنیزو رسنیو کې منظم تبلیغاتي کمپاینونه، د ملي یووالي کمزوري کول، او بهرني اهداف د ملي اړتیاوو په توګه معرفي کول هم د همدې لړۍ برخې دي. د بېلګې په توګه، د پاکستان د اوسني دفاع وزیر خواجه محمد آصف هغه څرګندونې د پارلمان په رسمي ریکارډ کې ثبت دي چې ویلي یې وو: «په افغانستان کې د شوروي اتحاد پر ضد جګړې لپاره د پاکستاني ځوانانو د جذبولو په موخه، د امریکا د استخباراتي ادارې (CIA) په غوښتنه د پاکستان په ښوونیزو ادارو کې د جهاد اړوند مواد شامل شوي وو.»
د بهرني استخباراتي نفوذ بله مهمه لاره د کورنیو محرومیتونو او بهرنیو نیابتي ډلو ترمنځ ستراتیژیکه همکاري ده. د دې ټولې پروسې تر ټولو پېچلی اړخ هغه دی چې بهرنی نفوذ د یوه هېواد له کورنیو بېعدالتيو، محرومیتونو او دوامدارو ستونزو سره یو ځای شي. په نړۍ کې هېڅ وسلهوال حرکت یوازې د بهرني تمویل په وسیله په ناڅاپي ډول نه رامنځته کېږي. د دې لپاره تل داسې ټولنیز چاپېریال ته اړتیا وي چې د دولت له لوري د تبعیض، د حقونو د نه ورکړې او دوامدار فشار له امله چمتو شوی وي.
په بلوچستان کې د «بلوچ لبریشن آرمي» (BLA) او د کشمیر د ځینو اعتراضي خوځښتونو روایتونه هم تر ډېره له همدې ټولنیز او سیاسي وضعیت څخه سرچینه اخلي. کله چې د یوې سیمې خلک وویني چې د دوی له خاورې راایستل کېدونکي طبیعي سرچینې، لکه د سوئي ګاز او کانونه، ټول هېواد ته ګټه رسوي، خو خپله سیمه یې له لومړنیو اسانتیاوو بېبرخې وي، او د خپلو حقونو د ترلاسه کولو سیاسي او قانوني لارې هم تړلې وي، نو ورو ورو په دې باور رسېږي چې په موجود نظام کې به یې محرومیت تلپاتې وي.
همدا ذهني فضا وسلهوالو ډلو ته زمینه برابروي چې د «سيپېک» (CPEC) په څېر سترې پروژې او بهرني انجنیران هدف وګرځوي، څو د هغو پروژو په زیانمنولو سره هغه حکومت کمزوری کړي چې د دوی په اند د دوی د استحصال استازیتوب کوي. په همدې پړاو کې «ځايي شکایتونه» او «بهرنی استثمار» یو له بل سره یو ځای کېږي، هغه څه چې د نړیوالو اړیکو په ادبیاتو کې ورته «د مصلحتي ملګرتیا» (Marriage of Convenience) ویل کېږي.
له یوې خوا وسلهوالې ډلې د خپلو عملیاتو لپاره پیسو، پرمختللو وسلو، سپوږمکۍ مخابراتو او له پولې هاخوا خوندي پناه ځایونو ته اړتیا لري؛ او له بلې خوا هغه نړیوال یا سیمهییز ځواکونه چې غواړي د خپلو سیالانو نفوذ محدود کړي، همدغسې ډلې د خپلو ستراتیژیکو موخو لپاره کاروي. د دغو بهرنیو لوبغاړو موخه د محلي خلکو د حقونو دفاع نه وي، بلکې د خپلو سیالانو زیانمنول وي، او د دې لپاره د خلکو ریښتینې ستونزې د یوې وسیلې په توګه کاروي، خو د بهرنیو جاسوسي شبکو د نفوذ د مخنیوي اصلي حل یوازې د استخباراتي بنسټونو پیاوړتیا نه ده؛ تر دې ډېر مهم د دولتدارۍ (Statecraft) اغېزمنه کارونه ده.
کله چې یو دولت له داسې څو اړخیز بهرني نفوذ سره مخ شي، نو ډېری وخت یې غبرګون یوازې امنیتي او پوځي بڼه لري. د جاسوسانو نیول، پوځي عملیات او د وسلهوالو ډلو ځپل دودیزې لارې ګڼل کېږي، خو د امنیت او دولتدارۍ بنسټیز اصل دا دی چې دا اقدامات یوازې د درد ضد درملو (Painkiller) په څېر دي؛ یعنې نښې کموي، خو د ستونزې ریښه نه له منځه وړي.
که یو جاسوس ونیول شي او یا یوه شبکه له منځه ولاړه شي، خو د خلکو محرومیتونه هماغسې پاتې وي، بهرني لوري کولای شي بله شبکه رامنځته کړي. اصلي، دوامدار او اغېزمن حل دا دی چې دولت د زور پر ځای سیاسي حل، عدالت او د خلکو د حقونو ورکړې ته لومړیتوب ورکړي. کله چې خلک خپل قانوني، اقتصادي او ټولنیز حقوق ترلاسه کړي او باور پیدا کړي چې د خپلو سرچینو لومړنی حق د دوی دی، نو د وسلهوالو ډلو روایت په خپله کمزوری کېږي.
کله چې د خلکو او دولت ترمنځ باور بېرته ورغول شي، نو ولس نور بهرنیو جاسوسانو او دسیسه جوړوونکو ته د پناه ورکولو اړتیا نه احساسوي، او په دې توګه د بهرني نفوذ لپاره ټولنیزه فضا له منځه ځي.
له همدې امله، د هر نظام د ملي خپلواکۍ ساتنه یوازې په لوی پوځ او پرمختللو استخباراتو پورې نه ده تړلې، بلکې تر ټولو ډېر د دولت او خلکو ترمنځ د باور په پیاوړتیا پورې اړه لري. اقتصادي محتاجي او کورنی ظلم هغه دوه سترې کمزورۍ دي چې بهرنیو قدرتونو ته د لاسوهنې مناسب فرصت برابروي. تر هغه چې دولتونه د خپلو وګړو د څنډې ته کولو پر ځای هغوی د هېواد په چارو کې شریکان ونه ګرځوي، د بهرني نفوذ سیوری به د هغوی پر ملي خپلواکۍ خپور وي، او د اقتصادي تړونونو تر نامه لاندې به د هېواد ستراتیژیکې شتمنۍ او ملي پانګې په تدریجي ډول د بهرنیو لورو لاس ته لېږدېږي.
