که د حللارو په لومړۍ برخه کې د یوه مسلمان د فردي اصلاح، ایمان او فکر پر موضوع تمرکز شوی و، نو په دې برخه کې د ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي جوړښتونو پر اصلاح هم تمرکز کېږي؛ ځکه ټولنه هغه مهال متوازنه کېدای شي چې صالح انسان په یوه سالم جوړښت کې ځای ولري. که داسې نه وي، ان نېک انسانان هم په یوه فاسد نظام کې له محدودیتونو او ناکامیو سره مخ کېږي.
۶. د اسلامي امت د یووالي پیاوړتیا او د تفرقې له عواملو سره مبارزه
یووالی د اسلامي امت د ځواک او برم له بنسټیزو ستنو څخه دی. قرآن عظیمالشان په دې اړه مسلمانان په څرګندو ټکو له تفرقې او شخړو څخه منع کړي دي؛ ځکه تفرقه د کمزورۍ، ماتې، وروستهپاتېوالي او د اسلامي امت د هیبت د له منځه تلو لامل کېږي. په اوسني عصر کې، له بده مرغه، بېلابېلو عواملو د اسلامي امت یووالی کمزوری کړی دی؛ لکه قومي تعصب، اختلافات، بې اتفاقي، د اسلام له دیني لارښوونو څخه واټن او پر هغو د عمل نه کول، ګوندي ګټې او سیاسي اختلافات.
د دې ستونزې او بحران د هوارۍ لپاره، چې مسلمانان یې کمزوري کړي دي، لاندې حللارې اړینې دي:
. د قومي او ژبنیو هویتونو په پرتله د اسلامي امت د هویت پیاوړتیا او هغه ته لومړیتوب ورکول.
. د اسلامي ټولنو ترمنځ په علمي او فرهنګي برخو کې د خبرو اترو او همکارۍ رامنځته کول.
. له هغو رسنیزو پارونو څخه ډډه کول چې اختلافات لا پسې زیاتوي.
. پر فرعي اختلافاتو د ټینګار پر ځای پر ګډو دیني ارزښتونو ټینګار کول.
. د فکري او مذهبي ترینګلتیاوو په کمولو کې د علماوو او پوهانو فعال رول.
یووالی د نظرونو د اختلاف له منځه وړلو په معنا نه دی؛ بلکې د درناوي او ګډ هدف په چوکاټ کې د اختلافاتو د سم مدیریت په معنا دی.
۷. د عدالت او امانتدارۍ پر بنسټ د سیاسي نظام اصلاح
په اسلام کې واک یو «امانت» دی، نه د شخصي ګټو وسیله. د اسلامي امت د کمزورۍ له عواملو څخه یو هم دا دی چې واک د شخصي او ډلهییزو سیالیو پر وسیله بدل شوی دی.
د سیاسي نظام اصلاح لاندې چارو ته اړتیا لري:
. د شخصي او قومي اړیکو پر ځای د وړتیا او اهلیت پر بنسټ د کسانو ټاکنه.
. د خلکو پر وړاندې د چارواکو حسابورکول.
. له اداري فساد او له واک څخه د ناوړه ګټې اخیستنې سره جدي مبارزه.
. له هر ډول تبعیض پرته د عدالت پلي کول.
. د اسلامي امت د ګټو پر بنسټ د سیاسي پرېکړو خپلواکي.
هرکله چې په سیاسي نظام کې عدالت ټینګ شي، د خلکو باور زیاتېږي او ټولنیز ثبات رامنځته کېږي.
لکه څنګه چې نن زموږ پر ګران هېواد افغانستان باندې یو خپلواک او آزاد اسلامي نظام حاکم دی، د اسلام د دښمنانو هغه ټولې شومې موخې، چې د اسلام او مسلمانانو د له منځه وړلو لپاره یې طرحه کړې وې، د مجاهدینو او همدې نظام په برکت له خاورو سره خاورې شوې. الحمدلله، نن په افغانستان کې هغه تخمونه، چې د دین دښمنانو د دې ولس د اختلاف او کمزورۍ لپاره کرلي وو، ټول له منځه تللي او هڅې یې شنډې شوې دي؛ همدارنګه قومي او نژادي تعصب هم د اسلامي نظام په برکت له منځه تللی دی.
۸. د اقتصادي نظام اصلاح او له وابستګۍ څخه خلاصون
اقتصاد د اسلامي امت او هر بل امت د خپلواکۍ له بنسټیزو ستنو څخه دی او اقتصادي وابستګي د سیاسي وابستګي په معنا هم ده.
په دې برخه کې بنسټیزې حللارې په لاندې ډول دي:
. د کورنیو تولیداتو پیاوړتیا او له غیرضروري وارداتو څخه د وابستګۍ کمول.
. د اسلامي امت له طبیعي سرچینو څخه سمه او اغېزمنه ګټه اخیستنه.
. له مالي فساد، اختلاس او رشوت سره مبارزه.
. د زکات، صدقاتو او د ظلم د منعې په څېر د اسلامي اصولو پر بنسټ د یوه عادلانه اقتصادي نظام رامنځته کول.
. د ځوانانو ترمنځ د کار، صنعت او سوداګریزو نوښتونو ملاتړ.
همدارنګه باید هڅه وشي چې اقتصاد له مصرفمحور حالت څخه تولیدمحور اقتصاد ته واوړي. هغه ټولنه چې تولید ونه لري، تل به پر نورو متکي پاتې کېږي.
۹. د ټولنیز عدالت بیا راژوندي کول او د ټولنیزو طبقو ترمنځ د واټن کمول
د ټولنیزې ناخوښۍ له مهمو عواملو څخه یو هم د بېوزلو او شتمنو ترمنځ شدید واټن دی. اسلام ټولنیز عدالت د ټولنې د ثبات بنسټ ګڼي.
د دې برخې حللارې:
. د زکات د نظام سم پلي کول او د ټولنیزو مرستو پراخول.
. د ټولنې د کمزورو قشرونو ملاتړ.
. په زدهکړو او دندو کې د برابر فرصتونو رامنځته کول.
. د شتمنۍ د انحصار مخنیوی او نه پرېښودل چې د یوې محدودې ډلې په لاس کې راټوله شي.
. د ټولنیزې همکارۍ او یو له بل سره د خواخوږۍ د روحیې پیاوړتیا.
هغه ټولنه چې عدالت پکې نه وي، که څه هم شتمنه وي، له داخلي بحران سره به مخ وي.
۱۰. له فکري او فرهنګي استعمار سره مبارزه
نننی استعمار تر ډېره د فکر، رسنیو او فرهنګ له لارې خپل فعالیت ترسره کوي، نه یوازې د پوځي اشغال له لارې.
د مقابلې لارې یې په لاندې ډول دي:
. د اسلامي نړۍ په دننه کې د علم او فکر تولید.
. د سالمو او د اسلامي هویت پر بنسټ د رسنیو پیاوړتیا.
. د هغو فرهنګي اغېزو په اړه عامه پوهاوی چې د نورو پر فرهنګ د وابستګۍ لامل کېږي.
. د اسلامي ارزښتونو پر بنسټ د ښوونیز نظام بیا رغونه.
. د یوه داسې نسل روزل چې پوه، خپلواک، فکري ځواکمن او پر خپل فکر باوري وي.
د فکري استعمار موخه د ملتونو د هویت بدلول دي؛ نو له هغه سره مبارزه هم باید فکري او فرهنګي وي.
خلاصه دا چې د اسلامي امت د ژغورنې لار په یوه جمله کې داسې راټولېدای شي:
د فرد اصلاح، د فکر اصلاح، د نظام اصلاح، د اخلاقو اصلاح، د عدالت تحقق او د یووالي رامنځته کول. هرکله چې دا ټول عناصر یو د بل ترڅنګ ځای ونیسي، اسلامي امت یو ځل بیا کولای شي خپل تاریخي او تمدني رول ترسره کړي او له کمزورۍ څخه د عزت او مخکښ مقام پر لور بېرته وګرځي.
