د خوارجو نورې ځانګړنې چې په داعش کې اوج ته رسېدلې دي
هغه ځانګړنې چې د خوارجو په اړه په تېرو مقالو کې یې څلور مهمې بېلګې یادې شوې، یوازې په هماغو نه محدودېږي. د خوارجو انحرافي بهیر نورې ګڼې داسې ځانګړنې هم لري چې هره یوه یې په یوازې ځان د معاصرو تکفیري ډلو د پېژندلو لپاره بسنه ده. همدا ځانګړنې په داعش کې په لا ډېر شدت، په منظم او منسجم ډول، راڅرګندې شوې دي. په دې برخه کې به هغو ځانګړنو ته اشاره وکړو چې په تېرو مقالو کې نه وې څېړل شوې او د دې تکفیري ډلې د فکري او عملي ماهیت لا روښانه او بشپړ انځور وړاندې کوي.
پنځمه ځانګړنه په عبادت کې ریا او ځانښودنه ده. خوارج د ظاهري عبادتونو؛ لکه لمانځه، روژې، د قرآن عظیمالشان د تلاوت او د شپې د عبادت په ترسره کولو کې ډېر افراط او سخت دریځي کوله؛ خو دا عبادتونه یې د اخلاص له مخې نه وو، بلکې د ځانښودنې او پر نورو د خپلې برترۍ د څرګندولو لپاره ترسره کول.
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم د هغوی په اړه فرمایلي دي: «ستاسې لمونځ د هغوی د لمانځه په پرتله او ستاسې روژه د هغوی د روژې په پرتله هېڅ نه ده.» دا حدیث ښيي چې خوارجو په ظاهري عبادتونو کې دومره افراط کاوه چې د نورو عبادتونه به د هغوی په وړاندې ناچیز ښکارېدل؛ خو همدغه ظاهري او ریايي عبادتونه هغوی د شریعت له روح او مقاصدو څخه لرې کړي وو.
عبدالله بن عباس رضي الله عنهما، چې د صحابهوو له سترو مفسرینو څخه و، له خوارجو سره تر لیدنې وروسته وویل: «ما تر اوسه داسې قوم نه دی لیدلی چې تر دوی ډېر په عبادت کې کوښښ کوونکی وي؛ د هغوی لاسونه د ډېر لمانځه له امله د اوښ د زنګونونو په څېر کلک شوي او تندي یې د پرلهپسې سجدو له امله تور شوي دي؛ خو همدا ډله د الله تعالی جلجلاله تر ټولو بد مخلوق شمېرل کېږي.»
دغه ځانګړنه په داعش کې هم په څرګند ډول لیدل کېږي. هغوی ځانګړې تورې جامې اغوندي، د جماعت لمونځونه په ظاهري خشوع او سکون ادا کوي او د همدې صحنو لوړ کیفیت لرونکي تبلیغاتي ویډیوګانې خپروي، څو ځانونه د «یوازنیو رښتینو مسلمانانو» په توګه معرفي کړي. خو همدا کسان بېګناه مسلمانان تکفیروي، سرونه یې پرې کوي، ښځې او ماشومان په غلامۍ اخلي او سپېڅلي ځایونه ویجاړوي. د عبادت د ښکلي ظاهر او فاسد باطن ترمنځ دا څرګند ټکر ښيي چې د هغوی عبادت د اخلاص پر بنسټ نه، بلکې د خلکو د غولولو او خپلو لیکو ته د نویو کسانو د جذبولو لپاره یوه تبلیغاتي وسیله ده.
شپږمه ځانګړنه: کبر، ځانغوره ګڼل او د دیني مشرانو پر وړاندې جسارت. د «ذوالخویصره» مشهوره پېښه د خوارجو د غرور او بېادبۍ روښانه بېلګه ده. هغه مهال چې رسول الله صلیاللهعلیهوسلم د غنیمتونو په وېش بوخت و، نوموړي په بېادبۍ وویل: «ای محمده! عدالت وکړه!»
د نړۍ د تر ټولو عادل او غوره انسان پر وړاندې دا جسارت د خوارجو د ځانغوره ګڼلو او بېادبۍ څرګندونه کوي. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم په ځواب کې وفرمایل: «هلاکت دې وي! که زه عدالت ونه کړم، نو بیا به څوک عدالت وکړي؟» وروسته یې د هغه له وژلو څخه منع وکړه او ویې فرمایل: «د همدې سړي له نسله به داسې ډله راووځي چې قرآن عظیمالشان به لولي، خو له ستونو به یې نه تېرېږي او له دین څخه به داسې ووځي لکه غشی چې له لېندۍ وځي.»
خوارجو د اسلامي امت هېڅ عالم او مشر ته درناوی نه درلود.
هغوی ځانونه تر ټولو پوه او متقي ګڼل او ځان ته یې دا حق ورکاوه چې د رسول الله صلیاللهعلیهوسلم صحابه، تابعین او د اسلام ستر علماء نصیحت کړي، هغوی په کفر او ګمراهۍ تورن کړي او د هغوی فتوې رد کړي. دغه ځانګړنه په داعش کې هم په خورا شدت لیدل کېږي. هغوی د اهل سنتو ستر علماء په اسانۍ سره تکفیروي او هغوی ته د «طاغوت»، «سیکولر علماوو» او «د کافرو واکمنانو د خادمانو» نومونه ورکوي. داعش ځان د دین یوازینۍ مرجع او د قرآن عظیمالشان او سنتو یوازینی رښتینی مفسر ګڼي او له خپل فکره لوړ هېڅ عالم نه مني.
اوومه ځانګړنه: کمعمري او ناپوهي. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم په مشهور حدیث کې خوارج «کمعمره او کمعقله ځوانان» بللي دي. هغوی د عمر او تجربې د کموالي له امله په اسانۍ سره د غولونکو شعارونو ښکار کېږي او له ژور فکر او تدبر پرته ناسنجول شوي کارونه ترسره کوي. داعش هم خپل ډېری غړي له ناپوهو او ناهیلو ځوانانو څخه جذبوي او د هغوی له تودو، خو بېبنسټه احساساتو څخه د خپلو ناوړه موخو د تحقق لپاره ګټه اخلي. دغه ځوانان، چې ډېری یې له سیاسي او ټولنیزو واقعیتونو ناخبره وي، د جنت او شهادت په غولونکو ژمنو غولېږي او د دې تکفیري ډلې په جال کې نښلي.
اتمه ځانګړنه: د مسلمانانو د وینې او مال بېحرمتي.
خوارجو د بېبنسټه شبهاتو او د قرآني آیتونو د ناسم تفسیر له لارې د مسلمانانو وینه حلاله ګڼله او مالونه یې لوټل. هغوی د مسلمان د سر او مال هېڅ حرمت نه پېژانده او د خپلو مخالفانو وژل یې نه یوازې روا، بلکې واجب ګڼل.
داعش هم په اسلامي هېوادونو کې زرګونه بېګناه مسلمانان د کمزورو او بېبنسټه پلمو په نوم وژلي او مالونه یې لوټلي دي. په افغانستان کې د کابل پر دشت برچي روغتون برید، چې یې امیندوارې میندې او نوي زېږېدلي ماشومان په نښه کړل، د کابل پوهنتون د محصلینو ډلهییزه وژنه د ازموینې پر مهال او د کابل هوايي ډګر خونړۍ پېښه، د هغو وحشتناکو جنایتونو یوازې څو بېلګې دي چې داعش ترسره کړي دي.
نهمه ځانګړنه: د تاریخ په اوږدو کې د خوارجو د راڅرګندېدو دوام. په نبوي احادیثو کې راغلي چې رسول الله صلیاللهعلیهوسلم وفرمایل: «دوی به تل راڅرګندېږي، تر دې چې وروستۍ ډله یې له دجال سره راووځي.» خوارج د تاریخ په بېلابېلو پړاوونو کې راڅرګند شوي دي او داعش هم په اوسني عصر کې د همدې منحرف فکر یو څرګند مصداق دی. دا دوام ښيي چې د خوارجو انحرافي مفکوره هېڅکله په بشپړه توګه له منځه نه ده تللې، بلکې تل یې په نوې بڼه او نوي نوم راڅرګندېدو ته دوام ورکړی دی.
دا ټولې ځانګړنې په ډاګه کوي چې داعش، له فکري او عملي پلوه، د خوارجو حقیقي وارث او د همدې انحرافي فکر دوام ورکوونکې ډله ده.
