په اوسني وخت کې د داعش په څېر افراطي او تکفیري ډلې په زړه راښکونکو او فریب ورکوونکو شعارونو، لکه د اسلامي خلافت ژوندي کول او د اسلام د صدر وختونو «زرین دوران» ته بېرته ورتګ، د اسلامي اصولو څخه ناخبره ساده ځوانان په نښه کوي. دوی په دروغجنو ژمنو، احساساتي تبلیغاتو، د اتلولۍ او خیالي ارمانونو په دروغجنو انځورونو، هڅه کوي چې د ځوانانو فکرونه او احساسات تسخیر کړي او دوی د خپلو شومو اهدافو لپاره په وسیلې بدل کړي.
ډېری ځوانان د دین په اړه د سمې پوهې نشتوالي او د عقلي روزنې د کمزورۍ له امله، د دې فریبونو پر وړاندې زیانمنونکي کیږي او بې خبره د دې تور او ظالم جریان په جال کې بندیږي.
په حقیقت کې هغه څه چې روښانه دي، داعش ډله نه د اسلام د خدمت لپاره رامنځته شوې او نه هم د دیني ارزښتونو د ژوندي کولو لپاره؛ بلکې د ځانګړو سیاسي اهدافو په لټه کې ده او د ځینو استعماري مشرانو په لاس کې په یوې وسیلې بدله شوې ترڅو د اسلام څېره بدنامه کړي او د اسلامي امت یووالی له منځه یوسي.
دا تکفیري او تشدد پاله ډله د محمدي اسلام له ریښتنې روحیې سره هیڅ تړاو نه لري او یوازې د دین یوه سخته، تحریف شوې او غیر انساني څېره وړاندې کوي. په داسې حال کې چې ریښتینی اسلام د رحمت، عدالت، عقلانیت او انساني کرامت دین دی او هر ډول بې رحمه تشدد، نفرت خپرول او د بې ګناه انسانانو وژنه ردوي.
په داسې شرایطو کې، د داعش په جال کې د ګېر شویو کسانو د خلاصون یوه تر ټولو مؤثره لاره، د عقل راویښول او هغوی ته د خپلو باورونو او کړنو په اړه تفکر او بیا فکر کولو بلنه ورکول دي. قران کریم څو ځله انسان د تفکر او تعقل په لور رابللی دی او هڅولی یې دی: «أفلا یتدبرون»، «أفلا یعقلون»، «أُو۟لُواْ الْأَلْبَابِ» او نور ډېر ایتونه.
دا تاکیدونه، هڅونې او د قران بلنې ښیي چې عقل، د حق او باطل د تشخیص تر ټولو لوی معیار دی. که یو څوک د یوې شیبې لپاره په ارامه او عاقلانه توګه د داعش اعمال د اسلام له اصلي تعلیماتو سره پرتله کړي، نو په روښانه توګه به درک کړي چې د دې دوو ترمنځ هیڅ ورته والی او مطابقت شتون نه لري.
عقل او فکر ته بېرته ورتګ، د دیني فهم د سمون او له انحرافي باورونو څخه د خلاصون زمینه برابروي. کله چې انسان د عقل له دریڅې څخه قران، سنت او د اسلام د پیغمبر صلیالله علیه وسلم سیرت ته ګوري، نو درک کوي چې اسلام پر مینې، سولې، عدالت او د انسانانو د ژوند پر درناوي ولاړ دی؛ نه پر تشدد، وینو تویولو او نفرت.
نو له همدې امله، د عقل او تفکر راویښول او د منطق، خبرو اترو او انساني فهم پر بنسټ د دیني پوهاوي وده، تر ټولو غوره لاره ده چې ځوانان له افراطیت څخه د ایمان، عدالت او انساني کرامت لارې ته راوګرځوو. هر کله چې د انسان په دننه کې د عقل څراغ روښانه شي، نو هغه کولی شي د جهل او افراطیت له تیارو څخه خلاص شي او بیا د ایمان او الهي رحمت رڼا ته راوګرځي؛ هغه ځای ته چې د ریښتیني اسلام روح ژوندی دی او انسان د مینې، آرامۍ او انسانیت پیغام راوړونکی کیږي.
