په سومالیا کې ناکامه ظهور
د نړۍ په هېڅ ګوټ کې د داعش شتون اسلامي امت ته ګټه نه ده رسولې؛ بلکې کوم ګوزارونه چې دې فرقې وارد کړي، تل یې هدف مسلمانان ګرځېدلي او همداسې به وي. د دې لړۍ په دوام کې، په سومالیا کې د دغې ډلې د راڅرګندېدو او هلته د مجاهدینو پر وړاندې د وارد شویو زیانونو په اړه به دا موضوع په څو برخو کې خلاصه کړو:
۱- د سومالیا تاریخي او ټولنیز شرایط
په سومالیا کې د داعش د درک لپاره اړینه ده چې د هېواد عمومي وضعیت ته وکتل شي:
. له ۱۹۹۱م کال راهیسې د مرکزي حکومت سقوط
. اوږده کورنۍ جګړه، سخته بېوزلي او د ځوانانو پراخه بېکاري
. په سیمه کې د مظلومانو د مدافعینو په توګه د الشباب اوږدمهاله حضور او د نړیوالې ټولنې له لوري یې نه زغم.
په همدې چاپېریال کې داعش نه یوازې د بشپړې تشې څخه راولاړ نه شو؛ بلکې په منظم او سیستماتیک ډول د نړیوالو استخباراتي کړیو له خوا راوټوکېد.
۲- په سومالیا کې د داعش جوړښت (۲۰۱۵م)
د سومالیا داعش د هغو غولول شویو کسانو له منځه راپورته شو چې ډېری یې احساساتي ځوانان وو.
د وېش اصلي عوامل:
. ایډیولوژیک اختلاف: الشباب له القاعده سره تړاو درلود، حال دا چې داعش ځان «نړیوال خلافت» باله.
. د واک او مشرتابه اختلاف: ځینو سیمهییزو قومندانانو په الشباب کې د څنډې کېدو احساس کاوه.
. د داعش تبلیغاتي اغېز او جذابیت د ځواک د اوج په کلونو (۲۰۱۴–۲۰۱۶م).
لومړنی مشر:
عبدالقادر مؤمن، د پونتلنډ اوسېدونکی
هغه د داعش سره د بیعت په اعلانولو د دې څانګې لومړنی بنسټ کېښود.
۳- د فعالیتونو جغرافیه
د سومالیا داعش تر ډېره په لاندې سیمو کې فعال و:
. پونتلنډ (شمال ختیځ)
. غرنيو او صعبالعبور ځایونه، لکه د ګولیس غرونه.
د دغو سیمو د ټاکلو لاملونه:
. د تګ راتګ سختوالی
. د حکومت کمزوری کنټرول
. د الشباب د مجاهدینو د نفوذ له اصلي سیمو څخه واټن.
۴- په سومالیا کې د داعش د جرمونو ماهیت
د دې ډلې جرمونه په څو محورونو وېشل کېدای شي:
الف) نمایشي او ښکاره تاوتریخوالی
داعش په قصدي ډول ښکاره او نمایشي تاوتریخوالي ته مخه کړه:
. ښکاره د خلکو سر پرې کول
. د اعدامونو ویډیويي ثبت او خپرول
. په عامه ځایونو کې د جسدونو پرېښودل.
موخه:
. د وېرې خپرول؛
. د رسنیو پام ځانته را اړول؛
. د عراق او سوریې د داعش د نمونې پر وړاندې د «وفادارۍ» ښودل.
حتی په هغه ټولنه کې چې کلونه یې جګړې تجربه کړې وې، د تاوتریخوالي دغه کچه غیرمعمولي او سخت ټکان ورکوونکې وه.
ب) د ملکي وګړو وژنه
قربانیان یوازې حکومتي ځواکونه نه وو:
. هغه قومي مشران چې له داعش سره یې همکاري نه کوله؛
. هغه دیني عالمان چې بېلابېل مذهبي تفسیرونه یې لرل؛
. سوداګر او کب نیونکي چې له باج ورکولو یې انکار کاوه.
دې چارې داعش ته خورا محدود ټولنیز بنسټ پرېښود.
ج) هدفي وژنې
. د الشباب وسلهوال؛
. فعال عالمان؛
. د پونتلنډ پولیس ځواکونه.
دا وژنې معمولاً:
. ناڅاپي
. د بمونو یا سپکو وسلو په وسیله
. د «نفوذ» د ښودلو په موخه ترسره کېدې.
د) په زور باج اخیستل او اجباري مالیات
داعش د پیسو راټولولو لپاره لاندې لارې چارې کارولې:
. د مرګ ګواښونه
. تښتونې
. د شتمنیو سوځول
دې کړنو د سیمې پر بېوزله خلکو اضافي او دروند فشار واچاوه.
۵- له الشباب سره خونړۍ اړیکې
مهم ټکی دا دی چې داعش او الشباب یو د بل ښکاره دښمنان دي. الشباب د داعش ګڼ شمېر شکمن غړي د خپلو تر واک لاندې سیمو څخه ایستلي او د دواړو ډلو ترمنځ مستقیمې وسلهوالې نښتې هم رامنځته شوې دي.
