په داسې نړۍ کې چې هره شېبه یې د ځواک، سیاست او اقتصاد تر منځ د پټو سیالیو ډګر ګرځېدلی، د ایران او امریکا ترمنځ دا روان تقابل یوازې د دوو هېوادونو شخړه نه ده؛ دا د نړیوال توازن د بیا تعریف یوه حساسې شېبې ته ورته ده. دلته هر حرکت یوازې یو تاکتیک نه، بلکې د راتلونکو لسیزو لپاره د ځواک د نقشې يوه نوې کرښه ده.
امریکا، چې لا هم ځان د نړیوال نظم محور ګڼي، هڅه کوي خپل نفوذ وساتي او د ستراتیژیکو لارو کنټرول له لاسه ور نه کړي. د هرمز تنګي په څېر حیاتي نقطه یوازې جغرافیه نه ده، بلکې د نړیوال اقتصاد د ساه اخیستلو مسیر دی. خو دا ځل د واشنګټن مخې ته داسې نړۍ ولاړه ده چې نوره په یوې اشارې نه بدلېږي. دلته هر اقدام د نړیوالو قدرتونو، اقتصادي فشارونو او سیاسي محدودیتونو تر سیوري لاندې ارزول کېږي.
له بل لوري، ایران د داسې دریځ استازیتوب کوي چې پکې شاتګ د ماتې مانا لري. د هغه سیاست یوازې د بقا لپاره نه، بلکې د نفوذ د پراختیا لپاره دی. ایران هڅه کوي ځان د داسې ځواک په توګه تثبیت کړي چې نه یوازې خپلواکي ساتي، بلکې د سیمې د توازن په جوړولو کې هم مرکزي رول لوبوي. د همدې لپاره، هر فشار ته یې ځواب یوازې دفاع نه، بلکې یو ډول فعال مقاومت دی.
خو پوښتنه دا ده: په دې اوږده او پېچلې سیالۍ کې به څوک پیاوړی شي او څوک به کمزوری؟
ځواب یې ساده نه دی. ځکه دا تقابل یوازې په نظامي ډګر کې نه اندازه کېږي. که جګړه پراخه شي، دواړه لوري به د زیان له سیوري خوندي پاتې نه شي. نړیوال اقتصاد به ولړزېږي، د انرژۍ بیې به لوړې شي، او د سیمې ثبات به له سخت ګواښ سره مخ شي. په داسې حالت کې، ګټه به یوازې هغه چا ته وي چې د بحرانونو د مدیریت توان ولري، نه هغه چې یوازې جګړه وغواړي.
امریکا ښايي د نظامي ځواک له پلوه برلاسي وي، خو د اوږدې جګړې لګښتونه، داخلي فشارونه او نړیوال سیاسي محدودیتونه کولای شي دا برلاسي په یوه دروند بار بدل کړي. برعکس، ایران که څه هم له اقتصادي فشارونو سره مخ دی، خو د غیرمتقارن جګړې، سیمهییزو اړیکو او د اوږدمهاله مقاومت تجربه هغه ته داسې توان ورکړی چې د فشارونو پر وړاندې ودرېږي.
په همدې منځ کې، اصلي بدلون په نړیوال نظام کې رامنځته کېږي. نور هغه وخت نه دی چې یو ځواک به بې له سیالۍ هر څه کنټرول کړي. څو قطبي نړۍ د دې لامل شوې چې هر تقابل په پراخو معادلو بدل شي. دلته د یوه هېواد کمزوري کېدل د بل مطلق ځواکمنتیا نه تضمینوي، بلکې د نویو لوبغاړو لپاره دروازې پرانیزي.
نو پایله دا ده چې دا تقابل به نه یوازې ګټونکي او بایلونکي ولري، بلکې د ځواک د تعریف بڼه به هم بدله کړي. قوي به هغه شي چې د جګړې تر څنګ د سولې مدیریت هم وکولای شي، او کمزوری به هغه وي چې یوازې په زور تکیه وکړي او د بدلېدونکې نړۍ له واقعیتونو سترګې پټې کړي.
په پای کې، دا سیالي موږ ته یو ستر حقیقت راپه ګوته کوي: په نننۍ نړۍ کې ریښتینی ځواک یوازې په وسلو کې نه دی، بلکې په عقل، زغم او ستراتیژیک لید کې نغښتی دی. هغه څوک چې دا درک کړي، هماغه به سبا د نړۍ د نقشې په سر ولاړ وي.
