د تاریخي بدلونونو لړۍ ښيي چې له پیدایښت راهیسې انسان تل د الهي فطرت او نفسانې غوښتنو ترمنځ په تضاد کې و، دغه فطري تقابل، چې په قرآن عظیمالشان کې په څرګنده توګه د «وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا» (شمس: ۷–۸) په آیتونو کې یاد شوی، دا څرګندوي چې د بشري ټولنو ژوند په تاریخ کې د هدایت او ګمراهۍ تر منځ تیریږي.
په دې ستونزمنه لاره کې، الهي پیغمبران د بشریت د روزنې او لارښوونې لپاره راواستول شول څو د وحيي په ښوونو سره انسان د جهل له تیارو څخه د معرفت رڼا ته سوق کړي، په پای کې د خاتم الانبیاء حضرت محمد صلیاللهعلیهوسلم د بعثت د دې لارې یوه مهمه او ټاکونکې مرحله وه، چې بشپړ او کامل هدایت یې د خالص محمدي اسلام په بڼه بشریت ته وړاندې کړ، خو سره له دې هم د بشر فطري کمزورۍ او د نفس د غلبې له امله، اسلامي ټولنه بیا هم د انحرافاتو له خطره خوندي پاتې نشوه.
د رسول الله صلی الله علیه وسلم له رحلت وروسته، که څه هم خلفای راشدینو د نبوي سیرت پر پیروي د نبوي لوري ته دوام هڅه وکړه، خو وروسته د ژورو سیاسي اختلافاتو او عقیدوي تفرقې شاهدان پاتې شو. په همدې لړ کې، خوارج د اسلامي تاریخ لومړنی افراطي جریان و، چې له ظاهري اصلاح غوښتونکو شعارونو سره ـ خو له باطني انحراف سره لکه د «لا حکم الا لله» تر سرلیک لاندې، له دیني مفاهیمو سطحي او بېبنسټه تفسیرونه وکړل او د تکفیري فکر بنسټ یې کېښود، دې انحرافي مسیر په راتلونکو پېړیو کې دوام وموند، تر دې چې د داعش په څېر د معاصرو تکفیري ډلو د پیدایښت لپاره مناسبه فکري زمینه برابره شوه.
هغه منحرفه ډله چې په «داعش» شهرت لري او په ۲۰۱۴ میلادي کال کې یې د خلافت اعلان وکړ، په حقیقت کې د دې اوږده تاریخي او فکري انحراف وروستی محصول دی، دې ډلې د سلف صالح د بیا را ژوندي کولو په دعوه سره، له اسلامي مفاهیمو څخه یو بشپړ تحریفشوی او منحرف تعبیر وړاندې کړ او داسې تنظیمشوي جنایات یې ترسره کړل، چې له پاک محمدي اسلام سره یې هېڅ تړاو نه درلود.
مهم تکی دا ده چې داعش په خپله راټوکېدلی یا طبیعي زېږېدلې پدیده نه وه، بلکې دا د نړیوالو کفري قدرتونو له خوا د یوې سترې پروژې په چوکاټ کې طرحه او ملاتړ شوې وه، دا ډله د لوېدیځو لوبغاړو په لاس کې یوه وسیله وه، تر څو داسې موخې عملي کړي لکه: د اسلامي سیاسي فکر مشروعیت ختمول، په منځني ختیځ کې د پوځي حضور لاره جوړل او د مسلمانانو ترمنځ تفرقه اچول، د داعش مالي او نظامي ملاتړ، چې د ځینو سیمهییزو هېوادونو له خوا ترسره شو او همداراز د رسنیو له لوري هدفمند تبلیغات، چې دا ډله یې غټه وښيي، د دې ادعا ښکاره شواهد دي.
د داعش د فعالیتونو له امله په نړیوال ډګر کې ژور او پراخ زیانونه رامنځته شول، په ځانګړې توګه په لوېدیځ کې د اسلامضد څپې پراخوالی، یوازې د دې منحرفې ډلې له شومو پایلو څخه یوه برخه وه، نن ورځ سره له دې چې داعش له نظامي پلوه کمزوری شوی، خو د دې پدیدې علمي او ژوره څېړنه لا هم له بېلابېلو اړخونو مهمه ده:
لومړی، دا مرسته کوي چې د معاصرو انحرافي ډلو ماهیت ښه وپېژندل شي.
دویم، دا یو خبرداری دی د هغو ناوړو پایلو په اړه چې د دین له ناسم او منحرف تفسیر څخه رامنځته کېږي او درېیم، دا څرګندوي چې ستر نړیوال ځواکونه څنګه له انحرافي ډلو څخه د خپلو ستراتیژیکو اهدافو لپاره د وسیلې په توګه کار اخلي.
په پای کې باید ټینګار په دې وشي چې له دې ډول پدیدو سره مؤثره مبارزه د اسلامي امت، په تېره بیا د ځوان نسل، ترمنځ د بیدارۍ او بصیرت رامنځته کولو ته اړتیا ده، څو د دغو انحرافي ډلو له واقعي څېرې سره بلد شي او د خاص اسلامي مبانيو پر بنسټ ځانونه سمبال کړي.
