د وحشت غوښتنې پېژندنه
په داسې نړۍ کې چې انځور یې د ټېکنالوژۍ د حیرانوونکو پرمختګونو او د اخلاقي غوره والي د ادعاوو پر بنسټ رسم شوی، ناڅاپه د لرغوني بربریت ناوړه سیوری راڅرګندېږي، دا ځل دا د پخوانیو جنګیالیو په څېره نه، بلکې د معاصرو کسانو په بڼه کې چې د خلافت بیرغ پورته کوي او وینې تویوي. داعش، دا عجیبه او وېرونکې پدیده د یوویشتمې پېړۍ، یوازې یوه ترهګره ډله نه ده؛ بلکې د هماغه پخواني تاوتریخوالي نوې څېره ده چې اوس یې د دیني ایډیالوژۍ په جامه کې ځان څرګند کړی.
دا لیکنه د هغو بربریت غوښتونکو روایت دی، کوم چې د خلافت خوبونه ویني او د بېګناه انسانانو پر قبرونو ګامونه ږدي، هغه څه چې دلته بنسټیز اهمیت لري، د دې شومې پدیدې د ریښو درک کول دي. داعش ناڅاپه له خلا نه دی پیدا شوی؛ دا ډله د ځانګړو تاریخي او فکري شرایطو محصول ده چې نښې یې د اسلام په لرغوني تاریخ کې لیدل کېږي. خوارج، د اسلام د صدر هغه یاغي ډله چې د مسلمانانو د تکفیر او تاوتریخوالي د توجیه کولو له لارې یې د دې مفکورې لومړۍ څرګندونه وکړه.
نن داعش د همدې منطق په مټ، خو له پرمختللو وسایلو سره راڅرګند شوی، دا مقاله هڅه کوي چې دا تاریخي اړیکه په دقت سره وڅېړي او وښيي چې څنګه وحشت یوازې د وخت په تېرېدو سره خپل شکل بدلوي، خو د هغې ماهیت د پرون په څېر خونړی پاتې دی.
افغانستان، د کړاوونو او مقاومت دا خاوره، ناڅاپه د دې خونړۍ غمیزې د ښودلو لپاره په یو له اصلي ډګرونو بدله شوه، که څه هم نن ورځ په دې هېواد کې د داعش فزیکي شتون کم شوی، خو د دې ډلې د شتون له امله رامنځته شوي ټپونه لا هم د ټولنې په جوړښت کې تازه دي. د دې ترخو واقعیتونو په پوهېدو سره، دا مقاله هڅه کوي چې د دې غمیزې یوه سیمهییزه او خواخوږي کیسه وړاندې کړي؛ یوه کیسه چې د دې خاورې د خلکو کړاوونه نه هېروي او د راتلونکي لپاره اړین درسونه خوندي کوي.
دا اثر یوازې د تاریخي پیښو د ثبتولو هڅه نه کوي؛ بلکې د تاوتریخوالي او افراطیت د میکانیزمونو د ژورې پوهې د ترلاسه کولو هڅه هم ده. موږ باور لرو چې یوازې د دې پدیدې په دقیق او جامع ډول پېژندلو سره، کولای شو د دې غمیزې د تکرار مخه ونیسو. اوسنی مقاله، د انتقادي چلند او د باوري سرچینو په تکیه، د داعش بېلابېل اړخونه څېړي او په پای کې د دې ډول ویجاړونکو نظرونو سره د مبارزې لپاره حل لارې وړاندې کوي.
په دې لړۍ کې، موږ د داعش د فکري بنسټونو له څېړنې تر د هغې د اقتصادي او پوځي جوړښت تحلیل پورې ځو او ښیو چې څنګه دې ډلې د مذهبي احساساتو په ناوړه ګټه اخیستنې سره ځوانان وغولول. همدارنګه د داعش په جوړولو او خپرېدو کې د سیمهییزو او نړیوالو لوبغاړو رول هم په ګوته کوو او د دې معادلې پیچلتیاوې روښانه کوو.
هیله ده چې دا لیکنه، د افراطیت سره د مبارزې په روښانتیا کې یو کوچنی ګام پورته کړي او د سالمو مذهبي افکارو په بیارغونه کې مرسته وکړي. دا کتاب د تأمل او بیا فکر کولو بلنه ده، څو له تېر ځورېدونکي تاریخ څخه یو روښانه، انساني او غوره راتلونکی جوړ کړو.
