ولسي پاڅون
د داعش د توندلارې ډلې پر وړاندې په مبارزه کې، ولسي پاڅون او ځایي ځواکونه داسې مهم رول ولوباوه چې ډېر وخت له پامه غورځول شوی دی. دا خپلسري پاڅون، چې د داعش تر ظلم لاندې ټولنو له تل څخه راوټوکېد، بېلابېلې بڼې یې خپلې کړې؛ له وسلهوالې مبارزې نیولې تر مدني نافرمانۍ پورې.
په عراق کې، هغه سني قبیلې چې په پیل کې د داعش د عدالت او برابرۍ له شعارونو سره غولېدلې وې، ډېر ژر د دې ډلې د وحشتناکې واکمنۍ له تریخ حقیقت سره مخ شوې.
د عراق په لوېدیځ کې مېشت د انبار قبیلې له هغو لومړنیو ټولنو څخه وې چې د داعشي خوارجو پر وړاندې یې منظم پاڅون پيل کړ. هغوی، چې پخوا له مرکزي حکومت ناخوښ وو، اوس دې پایلې ته رسېدلي وو چې داعش تر هر هغه واکمنۍ ډېر بدتر دی چې تر دې وړاندې یې تجربه کړې وې.
د سیمې د ټولنیز جوړښت له ژورې پېژندنې سره، دې قبیلو د داعش پر وړاندې په مبارزه کې د اغېزمنو ځایي ځواکونو بڼه خپله کړه. دوی نه یوازې په پوځي عملیاتو کې ونډه لرله، بلکې پراخې استخباراتي شبکې یې رامنځته کړې، د داعش د جنګیالیو خوځښتونه یې تر څار لاندې نیول او دا معلومات یې د عراق امنیتي ځواکونو او نړیوال ائتلاف ته سپارل.
په سوریه کې ولسي پاڅون بله څېره خپله کړه. په هغو ښارونو کې لکه دیرالزور، چې میاشتې میاشتې د داعش تر کلابندۍ لاندې وو، عادي خلکو د نوښتګرو لارو له لارې مقاومت ته دوام ورکړ. ډاکترانو او نرسانو په پټه ټپیان درملل، ښوونکو په زیرخانو کې د ماشومانو زدهکړه روانه ساتله او ځینو سوداګرو خوراکي توکي کلابندو سیمو ته په پټه رسول.
په موصل کې، ښځو د ولسي پاڅون په بهیر کې ځانګړی او نههېرېدونکی رول ولوباوه. ډېرو یې د پټو اړیکو شبکې جوړې کړې او د داعش د مورچلونو په اړه یې مهم معلومات عراقي ځواکونو ته لېږل. ځینو نورو د کورنیو نارینه د داعش له نیولو پټ ساتل او یا یې د کلابندو کورنیو لپاره د خوړو او درملو په برابرولو کې ونډه اخیسته. دا چوپ خو ژور پاڅون، که څه هم په رسنیو کې لږ انځور شو، خو پر داعشي توندلارو یې سخت رواني اغېز پرېښود.
د ولسي پاڅون له تر ټولو روښانه بڼو څخه، هغه مدني خوځښتونه وو چې په ځینو سیمو کې د داعش پر ضد راټوکېدل. په هغو ښارونو کې چې داعش پرې واکمن و، ځوانانو په بېوسلې لارو له دې ډلې سره مقابله کوله. دوی د داعش ضد شعارونه پر دېوالونو لیکل، د پاڅون پیغامونه یې د ټولنیزو شبکو له لارې خپرول او ان ځینې وختونه یې د دې ډلې شتمنیو ته زیان رساوه.
په رقه کې، د پټو فعالانو یوې ډلې د داعش د جنایتونو ثبتول پیل کړل او دا اسناد یې نړیوالو رسنیو ته لېږل. که څه هم دا کړنې کوچنۍ برېښېدلې، مګر د پام وړ رواني اغیزه یې درلوده، نړۍوالو ته یې څرګنده وله چې د داعش تر کنټرول لاندې سیمې خلک د ډلې د تبلیغاتو سره سره د دوی ملاتړ نه کوي.
په پای کې، ولسي پاڅون د داعش د سقوط یو بنسټیز عامل وګرځېد. کله چې نړیوال ائتلاف او د عراق او سوریې دولتي ځواکونه پوځي عملیاتو ته وردانګل، همدا ولسي شبکې وې چې حیاتي معلومات یې برابر کړل، د ښارونو په ازادولو کې یې مرسته وکړه او د داعش له پای وروسته د ټولنې د بیا رغونې بنسټ یې کېښود. دا تجربه څرګندوي چې ځایي ټولنې، ان د تر ټولو سختو شرایطو لاندې هم، کولای شي د افراطیت پر وړاندې ودرېږي او خپل برخلیک بدل کړي.
