په داعش کې د اخلاقو پرځېدل
که وغواړو د یوې دیني، سیاسي، فکري یا کلتوري او په ټولیزه توګه د یوې ایډیالوژۍ حقیقت ښه او دقیق وپیژنو، د هغې د پیژندلو لپاره یوه له غوره معیارونو څخه د هغې ډلې او ایډیالوژۍ اخلاق دي؛ ځکه اخلاق د هر دین او ایډیالوژۍ اساس، بنسټ او روح ګڼل کیږي. په هر دین او ایډیالوژۍ کې چې اخلاق نه وي، هغه دین یا ایډیالوژي په یوه بې روحه پوستکي او له بې بنسټه شعارونو څخه په یوه ټولګه بدلیږي.
په اسلام کې پیغمبر صلی الله علیه وسلم د خپل بعثت هدف د اخلاقي فضیلتونو بشپړول په ګوته کړی او فرمایلي یې دي: «إنما بُعثتُ لأُتمّم مکارم الأخلاق». دا حدیث روښانوي چې د اسلام رسالت تر دې وړاندې چې نظامي یا سیاسي وي، یو اخلاقي رسالت دی. د اسلام په منطق کې، د انسان کرامت اصل دی، د انسان ژوند حرمت لري او دروغ، ظلم، خیانت، فریب او ړوند تاوتریخوالی له لویو ګناهونو څخه شمیرل کیږي.
په حقیقت کې، اسلامي اخلاق په دریو اساسي ستنو ولاړ دي: رحمت، عدالت او عقلانیت. رښتینی مسلمان هغه څوک دی چې حتی د دښمنۍ په حالت کې هم له انصاف څخه ونه وځي. قرآن کریم په څرګنده فرمایي: «ولا یجرمنّکم شنآنُ قومٍ علی ألاّ تعدلوا، اعدلوا هو أقرب للتقوی» د یو قوم سره دښمني باید تاسو له عدالت څخه لرې نه کړي. د اسلام په منطق کې، سپیڅلی هدف هیڅکله ناپاک وسیله توجیه نه کوي. هیڅ هدف اجازه نه ورکوي چې انسانان د دروغو، ترور او فریب قرباني شي.
اوس که په دې اخلاقي معیارونو د داعش ډلې ته وګورو، له ژورو او شرموونکو تشو سره مخ کیږو. داعش له اخلاقي پلوه نه یوازې اسلامي ډله نه ده، بلکې په بشپړ ډول له اسلام سره په ټکر کې ده. د دې ډلې اخلاق په دریو بنسټونو ولاړ دي: د زړه قساوت، منظم فریب او پراخ تکفیر. د داعش په قاموس کې، انسان نه هدف دی او نه ارزښت؛ بلکې وسیله ده. د دې تورې ډلې لپاره بې ګناه ژوند یوازې د ټولنې د وېرولو او له منځه وړلو او د پوښلي ځواک ښودلو لپاره یوه وسیله ده.
د داعش په اخلاقو کې، د عادي خلکو او ملکي وګړو وژنه، په مسجد او بازار کې چاودنه، د ماشومانو او ښځو وژنه او د جنایت توجیه کولو لپاره د قرآن د آیتونو تحریف، ټول جایز او حتی مقدس ښودل کیږي. دا په داسې حال کې ده چې اسلام د بې ګناه انسان ژوند د ټولو انسانانو په توګه ګڼي. قرآن کریم په دې اړه فرمایي: «مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا» هرڅوک چې یو انسان له دې پرته چې بل څوک یې وژلی وي یا په ځمکه کې یې فساد کړی وي، ووژني، داسې ده لکه چې ټول خلک یې وژلي وي.
د دې قرآني معیار له مخې، د یو بې ګناه انسان وژنه د ټول بشریت پر ضد جنایت دی. په داسې حال کې چې داعش په مسجد او بازار کې په چاودنو، د ماشومانو او ښځو په وژلو او ړندو بریدونو سره، دا لوی الهي حرام د جهاد په نوم توجیه کوي، په داسې حال کې چې قرآن دا ډول چلند د فساد څرګنده بېلګه بولي.
د اسلامي اخلاقو په اصیل منطق کې، مسلمان هغه څوک دی چې خلک یې له لاس او ژبې خوندي وي؛ خو د داعش په منطق کې، رښتینی مسلمان هغه څوک دی چې ډیر ووژني، ډیر ووېروي او ډیرې ویجاړۍ وکړي. دا د مفاهیمو انعطاف او بدلون، د داعش ترټولو خطرناک فکري جنایت دی؛ د تاوتریخوالي په فضیلت او د رحمت په ضعف بدلول. په دې ناروغه فکري سیسټم کې، رحمت د بې وسۍ نښه ده او قساوت د ایمان نښه.
همدارنګه، اسلامي اخلاق پر صداقت، پاک نیت او شفافیت ولاړ دي؛ خو د داعش اخلاق پر دروغو، صحنه سازۍ او رسنیز فریب ولاړ دي. دوی په جوړو شویو انځورونو، تحریف شویو روایتونو او جعلي کیسو سره د ناخبره ځوانانو ذهنونه مسموموي. د اسلام په منطق کې، نیت او عمل باید پاک وي؛ خو د داعش په منطق کې، فریب جهاد بلل کیږي او جنایت زړورتیا.
په داعش کې د اخلاقو د نشتون یوه بله نښه د عقل سره دښمني ده. اسلام عقل د انسان داخلي حجت ګڼي، خو داعش عقل د ایمان دښمن معرفي کوي. ولې؟ ځکه عقل پوښتي، تحلیل کوي او فریب نه خوري. داعش له باخبره انسان څخه ویره لري او یوازې ړوند او بې پوښتنې پیرو غواړي. له همدې امله، زده کړه، تفکر او پوښتنې په داعشي فکر کې ځای نه لري.
په پایله کې، که اخلاق د قضاوت معیار وګرځوو، داعش ډله له اسلام سره هیڅ اړیکه نلري. دا ډله نه د پیغمبر وارثه ده او نه د صالحینو د لارې دوام ورکوونکې. داعش د نفرت، تاریخي عقدو، دیني جهل او پردیو پروژو محصول دی، نه د رحماني اسلام اولاد.
له همدې امله، هغه خلافت چې پر وینو، دروغو او ویرې ولاړ وي، خلافت نه دی؛ د مرګ دوکان دی. هغه خلافت چې اخلاق نه لري، بې اسلامه دی؛ که څه هم زر ځله د اسلام نوم پر ژبه راوړي. د ریښتیني اسلام او داعشي اسلام ترمنځ نننۍ مقابله، د دوو جهان بینیو مقابله ده. د نبوي اخلاقو نړۍ د داعشي قساوت نړۍ په وړاندې. او دا مقابله به تر هغه وخته دوام وکړي چې خلک، په ځانګړي توګه ځوان نسل، د اسلام حقیقت له داعش د تحریف څخه جلا نه کړي.