داعش باید یوازې یوه پوځي ډله یا سیاسي بهیر ونه ګڼل شي؛ بلکې دا پدیده په اصل کې یوه فکري ـ ایډیالوژیکه پروژه وه، چې د دین د تحریف، د مذهبي احساساتو د ناوړه استفادې او د ځوانانو د ناپوهۍ له وضعیت څخه د سیستماتیکې ګټې اخیستنې پر بنسټ رامنځته شوه. دې منحرفې ډلې د اسلام د جعلي روایت په جوړولو سره د جهاد، خلافت، زړورتیا او فداکارۍ بنسټیز او سپېڅلي مفاهیم په داسې ډول بیا تعریف کړل، چې تاوتریخوالی، وژنه او وراني د دیني مشروعیت تر عنوان لاندې وړاندې شي.
په حقیقت کې داعش دین له خپل اصلي محتوا څخه تش کړ او هغه یې د جنایت، تسلط او فریب په وسیله بدل کړ.
د داعش د جذب د بریالیتوب اساسي عامل د ځوان نسل په یوې برخې کې د پوهې تشه وه. هغه ځوانان چې منظم او ژور دیني تعلیم یې نه و ترلاسه کړی او د اسلام له معتبرو او سپېڅلو سرچینو سره یې کافي بلدتیا نه لرله، د دې ډلې د ظاهراً دیني تبلیغاتو پر وړاندې په جدي ډول زیانمن کېدل.
دې ناوړه ډلې د قرآن عظیمالشان د آیتونو او نبوي احادیثو له انتخابي او ټوټهییز استعمال سره او د هغو د نزول د شان، د ورود د سبب او د اخلاقي، تاریخي او عقلي زمینې څخه په قصدي توګه په جلا کولو، تاوتریخوالی سپېڅلی معرفي کړ او عقلانیت یې تر فشار لاندې راوست. په همدې لړ کې د داعش افراطي فکر د ځینو ځوانانو په ذهنونو کې د «سپېڅلي اسلام» په نوم تثبیت شو، حال دا چې دا ډول قرائت د اسلام له واقعي روح، مقاصدو او ارزښتونو سره هېڅ ډول انسجام نه لري.
په داسې وضعیت کې د علماوو رول، د ټولنې د فکري او دیني مرجعیت په توګه، بنسټیز، حیاتي او نه بدلېدونکی دی. علما د نبوي معرفت وارثان ګڼل کېږي او دا علمي او شرعي مسؤولیت پر غاړه لري چې اسلام د یوه منسجم فکري نظام، عدالتمحور، اخلاقمحور او عقلمدار دین په توګه معرفي کړي. ځکه هرکله چې د دین علمي تبیین کمزوری شي، افراطي جریانونو ته زمینه برابریږي، څو دین د سطحي، احساساتي او تحریفشوو تفسیرونو له لارې مصادره کړي او هغه د خپلو سیاسي او تشددپالو موخو په خدمت کې واچوي.
له همدې امله د علماوو لومړنۍ دنده دا ده چې د اسلام له واقعي او سپېڅلي قرائت سره د ځوانانو فکري او ایماني باور بېرته راژوندی کړي؛ هغه قرائت چې له سالم عقل، رحماني اسلام او انساني کرامت سره بشپړ همغږی وي او له هغو اصولو سره سمون ولري چې قرآن عظیمالشان او نبوي سنت پرې ټینګار کړی دی.
له میتودولوژیک پلوه، علما اړ دي چې د ځوان نسل د درک او فکري کچې له اړتیاوو سره سمې ژبنۍ او بیاني وسیلې وکاروي. د روښانو مفاهیمو، ټولنیزو بېلګو او قرآني او عقلي استدلالونو منظم استعمال دین له شعاري او احساساتي حالت څخه راوباسي او هغه د علمي دفاع وړ معنايي نظام په توګه تثبیتوي. کله چې ځوان درک کړي چې اسلام د انساني کرامت، ټولنیز عدالت، مسؤلانه ازادۍ او اخلاقي ارزښتونو دین دی، نو په طبیعي ډول به د داعش د تاوتریخوالي، افراطي او انساني ضد خبرو اترو پر وړاندې فکري مصونیت ومومي.
د علماوو درېیمه دنده او اساسي مسؤولیت دا دی چې هغو کسانو ته د بېرته راګرځېدو علمي، اخلاقي او ټولنیزه زمینه برابره کړي، چې د دې ناوړه ډلې له فریب سره مخ شوي دي. د داعش ډېری ټیټرتبه غړي د دې ډلې د مشرانو په څېر د شعوري دښمنۍ او محاسبې له مخې نه، بلکې د ناپوهۍ، احساساتي تحریک او منحرف شوو دیني هیجاناتو له امله دې ډلې ته جذب شوي دي. علما باید دا پیغام په روښانه توګه ترویج کړي چې اسلام د توبې، اصلاح او د انسان د بیا رغونې دین دی؛ له باطلې لارې ستنېدل ممکن، ارزښتناک او انساني عمل دی او د نجات لاره یې تل پرانیستې ده.
په پای کې باید ټینګار وشي چې له داعش سره مقابله یوازې یوه پوځي او امنیتي جګړه نه ده؛ بلکې تر هر څه وړاندې یوه علمي، فرهنګي او روزنیزه مبارزه ده. علما د دې فکري جهاد په لومړۍ کرښه کې قرار لري. که هغوی په ژور بصیرت، معاصره او علمي ژبه، څېړنیز جرأت او فعال ټولنیز حضور سره ډګر ته راووځي، کولی شي ځوان نسل د افراطګرایۍ، تاوتریخوالي او تحریف له دام څخه وژغوري او د اسلام هغه واقعي څېره، چې د عقلانیت، رحمت او انساني کرامت دین دی، په علمي او قانع کوونکي ډول ټولنې ته ور وپېژني.